Cổ nhân dạy, đừng nhìn
áo rách mà khinh người,
cũng đừng thấy nhà nghèo
mà đo lòng dạ. Áo
quần che được thân, không
che được phẩm hạnh. Phúc
đức nhìn vào tâm, không
nhìn vào vẻ ngoài. Ngày
xưa, ở ven chợ có
phú hộ tên Khang, giàu
bạc nhưng mắt hay nhìn
thấp người khác. Ai mặc
áo vá đến cửa, ông
liền nhíu mày, sợ họ
làm bẩn thềm nhà. Ông
tin vẻ sang trọng mới
đáng được kính nể. Một
chiều mưa, có ông lão
áo rách xin trú dưới
mái hiên. Khang sai gia
nhân đuổi đi, còn nói:
người nghèo thường mang xui
xẻo. Ông lão cúi đầu
bước ra màn mưa. Mưa
càng lớn, bóng ông càng
nhỏ giữa đường lầy. Con
trai Khang nhìn thấy, lặng
lẽ đem chiếc nón cũ
và bát cháo nóng cho
ông. Đứa trẻ nói, áo
người rách, nhưng bụng người
đang đói; thấy đói mà
ngoảnh mặt mới là rách
trong lòng. Lời trẻ thơ
đôi khi sáng hơn đèn
nhà giàu. Khang nghe được
thì quát con. Ông cho
rằng thương người nghèo chỉ
khiến họ bám víu. Đêm
ấy, tiếng mưa gõ mái,
còn câu nói của con
gõ mãi vào lòng ông.
Vài tháng sau, thuyền hàng
của Khang gặp bão. Tiền
bạc trôi mất, kho lụa
cháy vì sét đánh. Người
từng cúi đầu trước ông
bỗng tránh xa, sợ bị
hỏi vay, sợ dính vào
vận rủi. Khi của cải
đổi chủ, tiếng nịnh tắt
rất nhanh. Chỉ trong một
mùa, áo lụa của Khang
đổi thành áo vá. Ông
đến nhà bạn cũ xin
ở nhờ một đêm, nhưng
người ta khép cửa. Lúc
ấy ông mới hiểu thềm
nhà lạnh đến thế nào.
Cái lạnh ấy không ở
trời, mà ở lòng người.
Đang lang thang ngoài chợ,
Khang gặp lại ông lão
áo rách năm xưa. Ông
lão nay vẫn nghèo, nhưng
mời Khang vào túp lều,
chia nửa bát cơm và
chỗ nằm khô. Trong nghèo
khó, một chỗ ngồi tử
tế cũng thành mái nhà.
Khang xấu hổ không dám
ngẩng đầu. Ông lão cười
hiền, nói: năm ấy con
trai ông cho ta bát
cháo, hôm nay ta trả
lại một bữa cơm. Ơn
nhỏ, người tử tế không
quên. Đêm đó, Khang nằm
trên ổ rơm mà không
ngủ được. Ông nhớ mình
từng đuổi người vì chiếc
áo rách. Hóa ra áo
rách chưa chắc nghèo nhân
nghĩa, áo đẹp chưa chắc
giàu lương tâm. Nỗi hổ
thẹn ấy nặng hơn mọi
món nợ cũ. Sáng hôm
sau, Khang cúi đầu cảm
tạ. Ông lão chỉ nói,
người đời thường quý gấm
vóc mà quên nhìn đôi
mắt. Nhưng khi hoạn nạn
đến, chỉ tấm lòng mới
che được mưa gió. Biết
nhìn tâm thì không lầm
vì chiếc áo ngoài. Sau
này, Khang gây dựng lại
việc buôn bán. Trước cửa
nhà, ông đặt một ghế
tre cho người qua đường
nghỉ chân. Ai áo rách
đến xin nước, ông tự
tay rót đầy bát. Người
trong làng hỏi vì sao
ông đổi tính. Khang đáp,
vì ta từng bị một
cánh cửa khép lại và
được một túp lều mở
ra. Từ đó mới biết,
sang hèn nằm ở lòng
người. Hãy nhớ, đừng khinh
người áo rách, vì phúc
đức không mặc lụa là.
Gặp người nghèo, giữ một
phần kính trọng; gặp người
yếu, giữ một phần thương
xót. Kính người