Cổ nhân nói, cơm nguội
còn có thể đặt lên
bếp hâm lại, nhưng lòng
người một khi nguội lạnh
thì muốn ấm cũng khó.
Trong đạo vợ chồng, đáng
sợ nhất không phải nghèo,
mà là để người bên
cạnh thấy mình không còn
được thương. Ngày xưa có
đôi vợ chồng sống trong
căn nhà tranh cuối làng.
Người chồng làm ruộng, người
vợ dệt vải, bữa no
bữa thiếu. Thuở đầu, họ
chia nhau từng củ khoai
nóng, nhìn nhau đã thấy
lòng nhẹ như khói bếp.
Sau nhiều năm vất vả,
người chồng quen xem sự
chăm sóc của vợ là
điều hiển nhiên. Cơm muộn
thì cau mày, áo chưa
vá thì trách móc, lời
cảm ơn ít dần, còn
tiếng thở dài lại nhiều
thêm trong mái nhà nhỏ.
Người vợ ban đầu vẫn
nhẫn nhịn. Nàng nghĩ phu
thê sống lâu, ai cũng
có lúc mệt. Nhưng mỗi
lần bưng bát cơm lên
mà chỉ nghe lời chê,
lòng nàng như tro bếp
bị gió thổi, bên ngoài
còn xám, bên trong đã
nguội. Một chiều đông, người
chồng về muộn, thấy mâm
cơm đặt sẵn nhưng vợ
ngồi im bên khung cửi.
Ông hỏi sao không hâm
lại canh. Nàng đáp rất
khẽ, canh nguội còn hâm
được, lòng người nguội thì
biết lấy lửa nào. Câu
ấy rơi xuống gian nhà
như giọt nước lạnh. Người
chồng nhìn đôi tay vợ
nứt nẻ vì dệt vải,
nhìn bát cơm phần mình
vẫn đầy hơn phần nàng.
Lúc ấy ông mới hiểu,
người thân không bỏ đi
trong một ngày, họ chỉ
lặng lẽ nguội dần. Cổ
nhân dạy, trong nhà đừng
tiếc một lời ấm. Ngoài
chợ, người ta trả giá
từng đồng; trong nhà, chỉ
một câu biết ơn cũng
đủ giữ lửa. Lời lạnh
nói quen miệng, lâu ngày
thành sương phủ lên tình
nghĩa. Tối đó, người chồng
tự nhóm bếp, đặt nồi
canh lên, rồi lặng lẽ
xới cơm cho vợ. Ông
không nói lời lớn lao,
chỉ bảo, từ nay ta
sẽ nhớ rằng người nấu
cơm cũng cần được hỏi
hôm nay có mệt không.
Người vợ cúi đầu, khóe
mắt đỏ lên. Nàng không
cần vàng bạc, cũng chẳng
cần lời thề dài. Điều
nàng đợi chỉ là được
nhìn thấy, được trân trọng,
được biết rằng công sức
lặng thầm trong nhà không
bị coi như chuyện phải
làm. Từ hôm ấy, mỗi
khi bữa cơm nguội, người
chồng không trách nữa. Ông
nhóm lửa, con nhỏ lấy
đũa, người vợ mỉm cười.
Căn nhà vẫn nghèo, nhưng
tiếng bát chạm nhau nghe
ấm hơn trước, vì lòng
người đã có chỗ nương.
Nhiều vợ chồng không mất
nhau vì biến cố lớn,
mà vì những ngày nhỏ
bị bỏ quên. Một câu
chê trước bữa cơm, một
lần quay lưng khi người
kia mệt, một thói quen
coi nhẹ nhau, đều là
gió lạnh len qua khe
cửa. Gia đình muốn bền
phải giữ lửa từ việc
nhỏ. Người nấu cơm cần
lời dịu, người gánh việc
cần bàn tay đỡ, người
mệt cần được hỏi han.
Đừng đợi đến khi lòng
đã xa rồi mới đem
than hồng đi tìm bếp
cũ. Khi biết thương nhau,
bát cơm đạm bạc cũng
thành ngon. Khi lòng đã
lạnh, mâm cao cỗ đầy
cũng khó nuốt. Vợ chồng
hơn nhau không phải ở
của cải, mà ở chỗ
còn biết làm cho nhau
thấy mình đáng được quý.
Bởi vậy, muốn nhà ấm
thì đừng chỉ giữ lửa
trong bếp, hãy giữ lửa
trong lời nói và ánh
mắt. Cơm nguội có thể
hâm, lòng người nguội khó
ấm; thương nhau khi còn
kịp mới là phúc lớn
của một đời.