Cổ nhân dạy, nhà chật
không làm lòng người ngột
ngạt, chỉ có cái tôi
quá lớn mới khiến vợ
chồng không còn chỗ đứng
bên nhau. Hai người biết
cúi đầu đúng lúc, căn
nhà nhỏ cũng hóa rộng,
vì trong đó còn có
đường cho tình nghĩa đi
qua. Xưa có đôi vợ
chồng sống trong căn nhà
tranh chỉ vừa kê một
chiếc giường tre và một
bếp đất. Mưa xuống, nước
dột; nắng lên, hơi nóng
hầm hập. Nhưng thuở mới
cưới, họ vẫn cười, vì
lòng còn nhường nhau. Về
sau, việc đồng áng nặng
hơn, tiền gạo thiếu hơn.
Người chồng mệt thì muốn
nói một câu là mọi
người phải nghe. Người vợ
cực thì muốn mọi điều
theo ý mình. Căn nhà
vốn nhỏ, càng hẹp bởi
hai lòng không chịu lùi.
Một hôm, chỉ vì chiếc
thúng đặt chắn cửa, người
chồng trách vợ bừa bộn.
Người vợ đáp lại rằng
ông chỉ biết ra lệnh
chứ không biết giúp. Lời
qua tiếng lại, đứa con
ngồi nép bên vách, còn
bếp lửa tắt dần không
ai để ý. Tối đó,
người cha già ghé thăm.
Ông không mắng ai, chỉ
cúi đầu bước qua cánh
cửa thấp. Rồi ông bảo,
cửa nhà này thấp, ai
muốn vào cũng phải biết
cúi. Đạo vợ chồng cũng
vậy, kẻ ngẩng đầu quá
cao dễ va vào lòng
người khác. Người chồng nghe
mà im lặng. Ông nhớ
mỗi lần vợ nhịn miếng
ngon cho mình, mỗi đêm
nàng khâu áo dưới ánh
đèn dầu. Người vợ cũng
nhớ những buổi ông gánh
lúa về muộn, vai sưng
đỏ mà vẫn bế con
cho nàng nghỉ. Cha già
lấy hai chiếc đũa đặt
chéo trước bát cơm. Ông
nói, đũa mà cứ chống
nhau thì bát cơm cũng
khó yên. Đũa biết nằm
cùng chiều mới gắp được
thức ăn. Vợ chồng hơn
thua nhau, rốt cuộc chỉ
làm con cái đói bình
yên. Sáng hôm sau, người
chồng dậy sớm dời chiếc
thúng ra khỏi cửa rồi
nhóm bếp. Người vợ thấy
vậy liền lặng lẽ vá
lại chiếc áo lao động
của ông. Không ai nói
lời lớn, nhưng cả hai
đều hiểu mình đang hạ
bớt cái tôi xuống. Bữa
cơm hôm ấy, căn nhà
vẫn chật. Mưa vẫn rơi
ngoài hiên, nước vẫn nhỏ
vào chiếc chum cũ. Nhưng
tiếng nói đã nhẹ hơn,
bước chân biết tránh nhau
hơn, ánh mắt biết tìm
nhau trước khi trách. Chật
hẹp bỗng vừa đủ. Từ
đó, mỗi khi bất hòa,
người chồng nhìn cánh cửa
thấp rồi tự nhắc phải
cúi lời trước. Người vợ
nhìn đôi đũa bên mâm
cơm rồi nhớ phải đặt
lòng mình cùng chiều với
người kia, chứ không dùng
yêu thương làm nơi đấu
sức. Người đời thường tưởng
nhà rộng mới có hạnh
phúc. Nhưng có nhà năm
gian mà người trong đó
không nhường nhau, vẫn lạnh
như sân đình. Có nhà
chỉ một gian mà vợ
chồng biết kính nhường, lại
ấm như bếp giữ than
hồng. Cái cúi đầu trong
đạo vợ chồng không phải
là thua. Đó là biết
quý mái nhà hơn một
cơn giận, biết quý người
bên cạnh hơn một câu
đúng sai. Người thực sự
mạnh không phải người nói
to, mà là người giữ
được hòa khí. Con cái
lớn lên không chỉ nhìn
cha mẹ kiếm được bao
nhiêu, mà nhìn cha mẹ
đối đãi với nhau thế
nào. Nếu chúng thấy người
lớn biết xin lỗi, biết
nhường lối, biết giữ lễ
trong nhà, chúng sẽ học
được cách dựng mái ấm
sau này. Bởi vậy, muốn
nhà nhỏ mà lòng rộng,
vợ chồng phải biết cúi
đầu khi cần, nhường nhau
một bước khi nóng, kính
nhau một lời khi mệt.
Nhà rộng hay hẹp không
ở vách tường, mà ở
lòng còn chỗ cho nhau.