Cổ nhân dạy, nhà chật
không làm lòng người ngột
ngạt, chỉ có cái tôi
quá lớn mới khiến vợ
chồng không còn chỗ đứng
bên nhau. Hai người biết
cúi đầu đúng lúc, căn
nhà nhỏ cũng hóa rộng,
vì trong đó còn có
đường cho tình
nghĩa đi qua.
Xưa có đôi vợ chồng
sống trong căn nhà tranh
chỉ vừa kê một chiếc
giường tre và một bếp
đất. Mưa xuống, nước dột;
nắng lên, hơi nóng hầm
hập. Nhưng thuở mới cưới,
họ vẫn cười, vì lòng
còn nhường nhau.
Về sau, việc đồng áng
nặng hơn, tiền gạo thiếu
hơn. Người chồng mệt thì
muốn nói một câu là
mọi người phải nghe. Người
vợ cực thì muốn mọi
điều theo ý mình. Căn
nhà vốn nhỏ, càng hẹp
bởi hai lòng
không chịu lùi.
Một hôm, chỉ vì chiếc
thúng đặt chắn cửa, người
chồng trách vợ bừa bộn.
Người vợ đáp lại rằng
ông chỉ biết ra lệnh
chứ không biết giúp. Lời
qua tiếng lại, đứa con
ngồi nép bên vách, còn
bếp lửa tắt dần không
ai để ý.
Tối đó, người cha già
ghé thăm. Ông không mắng
ai, chỉ cúi đầu bước
qua cánh cửa thấp. Rồi
ông bảo, cửa nhà này
thấp, ai muốn vào cũng
phải biết cúi. Đạo vợ
chồng cũng vậy, kẻ ngẩng
đầu quá cao dễ va
vào lòng người khác.
Người chồng nghe mà im
lặng. Ông nhớ mỗi lần
vợ nhịn miếng ngon cho
mình, mỗi đêm nàng khâu
áo dưới ánh đèn dầu.
Người vợ cũng nhớ những
buổi ông gánh lúa về
muộn, vai sưng đỏ mà
vẫn bế con
cho nàng nghỉ.
Cha già lấy hai chiếc
đũa đặt chéo trước bát
cơm. Ông nói, đũa mà
cứ chống nhau thì bát
cơm cũng khó yên. Đũa
biết nằm cùng chiều mới
gắp được thức ăn. Vợ
chồng hơn thua nhau, rốt
cuộc chỉ làm con cái
đói bình yên.
Sáng hôm sau, người chồng
dậy sớm dời chiếc thúng
ra khỏi cửa rồi nhóm
bếp. Người vợ thấy vậy
liền lặng lẽ vá lại
chiếc áo lao động của
ông. Không ai nói lời
lớn, nhưng cả hai đều
hiểu mình đang hạ bớt
cái tôi xuống.
Bữa cơm hôm ấy, căn
nhà vẫn chật. Mưa vẫn
rơi ngoài hiên, nước vẫn
nhỏ vào chiếc chum cũ.
Nhưng tiếng nói đã nhẹ
hơn, bước chân biết tránh
nhau hơn, ánh mắt biết
tìm nhau trước khi trách.
Chật hẹp bỗng vừa đủ.
Từ đó, mỗi khi bất
hòa, người chồng nhìn cánh
cửa thấp rồi tự nhắc
phải cúi lời trước. Người
vợ nhìn đôi đũa bên
mâm cơm rồi nhớ phải
đặt lòng mình cùng chiều
với người kia, chứ không
dùng yêu thương làm nơi
đấu sức.
Người đời thường tưởng nhà
rộng mới có hạnh phúc.
Nhưng có nhà năm gian
mà người trong đó không
nhường nhau, vẫn lạnh như
sân đình. Có nhà chỉ
một gian mà vợ chồng
biết kính nhường, lại ấm
như bếp giữ than hồng.
Cái cúi đầu trong đạo
vợ chồng không phải là
thua. Đó là biết quý
mái nhà hơn một cơn
giận, biết quý người bên
cạnh hơn một câu đúng
sai. Người thực sự mạnh
không phải người nói to,
mà là người giữ được
hòa khí.
Con cái lớn lên không
chỉ nhìn cha mẹ kiếm
được bao nhiêu, mà nhìn
cha mẹ đối đãi với
nhau thế nào. Nếu chúng
thấy người lớn biết xin
lỗi, biết nhường lối, biết
giữ lễ trong nhà, chúng
sẽ học được cách dựng
mái ấm sau này.
Bởi vậy, muốn nhà nhỏ
mà lòng rộng, vợ chồng
phải biết cúi đầu khi
cần, nhường nhau một bước
khi nóng, kính nhau một
lời khi mệt. Nhà rộng
hay hẹp không ở vách
tường, mà ở lòng còn
chỗ cho nhau.