Cổ nhân dạy, trong nhà
có giận cũng đừng để
thiên hạ nghe, có thương
thì đừng để người bên
cạnh phải đoán. Vợ chồng
hơn nhau không ở tiếng
nói lớn, mà ở chỗ
biết đóng cửa khi nóng
và mở lòng khi nghe.
Lời bay ra khỏi cửa
thì khó gọi về. Ngày
xưa, trong một xóm ven
sông có đôi vợ chồng
bán vải. Người chồng khéo
tính toán, người vợ giỏi
tiếp khách. Quán nhỏ của
họ đông người, nhưng trong
nhà lại thường nổi sóng
vì mỗi người đều cho
mình chịu phần cực hơn.
Một buổi chợ chiều, người
vợ tính nhầm tiền một
cuộn lụa. Người chồng thấy
khách còn đứng đó liền
nặng lời trách. Nàng đỏ
mặt, im lặng thu dọn,
còn ánh mắt người ngoài
như gió lạnh thổi thẳng
vào bếp nhà. Tối đến,
người vợ hỏi vì sao
chàng không đợi vào trong
rồi nói. Người chồng đáp
rằng sai thì phải sửa
ngay. Nàng không cãi nữa,
chỉ đặt mâm cơm xuống.
Cơm nóng vẫn bốc khói,
nhưng trong lòng hai người
đã nguội. Hôm sau, bà
mẹ già nghe chuyện, bèn
lấy tấm rèm tre treo
trước cửa. Bà nói, nhà
nào cũng có bụi, nhưng
người khôn quét bụi trong
sân, không hất ra đường
cho thiên hạ giẫm lên
mà chê cười. Người giữ
được cửa nhà cũng giữ
được phúc khí. Rồi bà
chỉ vào chum nước bên
hiên. Khi nước đục, phải
để lắng rồi mới múc.
Lòng người lúc giận cũng
vậy, nói ngay thường chỉ
khuấy thêm bùn. Đợi qua
cơn nóng, lời nhẹ mới
soi thấy đáy. Người chồng
nghe mà nhớ lại gương
mặt vợ giữa chợ. Cái
sai về tiền có thể
bù bằng mấy đồng, nhưng
cái tổn thương vì bị
làm mất mặt trước người
ngoài, có khi phải mất
rất lâu mới liền lại.
Chiều ấy, có khách bắt
bẻ giá vải. Người vợ
lúng túng, người chồng định
lên tiếng, rồi chợt nhìn
tấm rèm tre. Ông mời
khách đi, sau đó đóng
cửa quán, rót chén nước
và nói nhỏ với vợ
từng điều cần sửa. Người
vợ cũng học cách nghe
lâu hơn. Nàng không vội
tự ái, không lấy im
lặng làm tường đá. Nàng
hỏi chồng đã mệt ở
đâu, đã lo điều gì,
và vì sao một chuyện
nhỏ lại khiến giọng nói
thành gai. Nghe lâu là
cách nói rằng ta còn
muốn đi cùng nhau. Từ
ngày ấy, trong nhà họ
có một lệ. Hễ giận,
hai người không nói ngoài
sân, không nói trước con,
không nói trước khách. Họ
đợi bếp tàn bớt lửa,
đóng cửa lại, rồi nói
bằng giọng đủ để tình
nghĩa còn nghe thấy. Làng
xóm vẫn có lúc đồn
đoán, nhưng không còn nghe
tiếng cãi vã vọng ra.
Người ta chỉ thấy quán
vải ngày càng yên, con
cái ngày càng lễ phép.
Bởi trẻ nhỏ học rất
nhanh cách cha mẹ giữ
thể diện cho nhau. Cổ
nhân coi lời nói trong
nhà như lửa trong bếp.
Lửa đặt đúng chỗ thì
nấu chín cơm, sưởi ấm
người. Lửa vung ra sân
thì cháy rơm, cháy áo,
cháy cả danh dự mà
nhiều năm chưa chắc dập
tắt được. Vợ chồng muốn
bền, đừng dùng người ngoài
làm quan tòa cho chuyện
riêng. Cái cần sửa thì
sửa trong kín đáo, cái
cần thương thì nói cho
rõ ràng. Đóng cửa để
giữ mặt, mở lòng để
giữ nghĩa. Bởi vậy, giận
thì đóng cửa nói nhỏ,
thương thì mở lòng nghe
lâu. Một mái nhà không
sợ có lỗi, chỉ sợ
lỗi bị đem ra phơi
nắng; không sợ khác ý,
chỉ sợ không còn ai
chịu nghe nhau. Ai giữ
được tiếng nói lúc giận,
người ấy giữ được nửa
đời bình yên.