Cổ nhân dạy, trong nhà
có giận cũng đừng để
thiên hạ nghe, có thương
thì đừng để người bên
cạnh phải đoán. Vợ chồng
hơn nhau không ở tiếng
nói lớn, mà ở chỗ
biết đóng cửa khi nóng
và mở lòng khi nghe.
Lời bay ra khỏi cửa
thì khó gọi về.
Ngày xưa, trong một xóm
ven sông có đôi vợ
chồng bán vải. Người chồng
khéo tính toán, người vợ
giỏi tiếp khách. Quán nhỏ
của họ đông người, nhưng
trong nhà lại thường nổi
sóng vì mỗi người đều
cho mình chịu
phần cực hơn.
Một buổi chợ chiều, người
vợ tính nhầm tiền một
cuộn lụa. Người chồng thấy
khách còn đứng đó liền
nặng lời trách. Nàng đỏ
mặt, im lặng thu dọn,
còn ánh mắt người ngoài
như gió lạnh thổi thẳng
vào bếp nhà.
Tối đến, người vợ hỏi
vì sao chàng không đợi
vào trong rồi nói. Người
chồng đáp rằng sai thì
phải sửa ngay. Nàng không
cãi nữa, chỉ đặt mâm
cơm xuống. Cơm nóng vẫn
bốc khói, nhưng trong lòng
hai người đã nguội.
Hôm sau, bà mẹ già
nghe chuyện, bèn lấy tấm
rèm tre treo trước cửa.
Bà nói, nhà nào cũng
có bụi, nhưng người khôn
quét bụi trong sân, không
hất ra đường cho thiên
hạ giẫm lên mà chê
cười. Người giữ được cửa
nhà cũng giữ
được phúc khí.
Rồi bà chỉ vào chum
nước bên hiên. Khi nước
đục, phải để lắng rồi
mới múc. Lòng người lúc
giận cũng vậy, nói ngay
thường chỉ khuấy thêm bùn.
Đợi qua cơn nóng, lời
nhẹ mới soi thấy đáy.
Người chồng nghe mà nhớ
lại gương mặt vợ giữa
chợ. Cái sai về tiền
có thể bù bằng mấy
đồng, nhưng cái tổn thương
vì bị làm mất mặt
trước người ngoài, có khi
phải mất rất lâu mới
liền lại.
Chiều ấy, có khách bắt
bẻ giá vải. Người vợ
lúng túng, người chồng định
lên tiếng, rồi chợt nhìn
tấm rèm tre. Ông mời
khách đi, sau đó đóng
cửa quán, rót chén nước
và nói nhỏ với vợ
từng điều cần sửa.
Người vợ cũng học cách
nghe lâu hơn. Nàng không
vội tự ái, không lấy
im lặng làm tường đá.
Nàng hỏi chồng đã mệt
ở đâu, đã lo điều
gì, và vì sao một
chuyện nhỏ lại khiến giọng
nói thành gai. Nghe lâu
là cách nói rằng ta
còn muốn đi cùng nhau.
Từ ngày ấy, trong nhà
họ có một lệ. Hễ
giận, hai người không nói
ngoài sân, không nói trước
con, không nói trước khách.
Họ đợi bếp tàn bớt
lửa, đóng cửa lại, rồi
nói bằng giọng đủ để
tình nghĩa còn nghe thấy.
Làng xóm vẫn có lúc
đồn đoán, nhưng không còn
nghe tiếng cãi vã vọng
ra. Người ta chỉ thấy
quán vải ngày càng yên,
con cái ngày càng lễ
phép. Bởi trẻ nhỏ học
rất nhanh cách cha mẹ
giữ thể diện cho nhau.
Cổ nhân coi lời nói
trong nhà như lửa trong
bếp. Lửa đặt đúng chỗ
thì nấu chín cơm, sưởi
ấm người. Lửa vung ra
sân thì cháy rơm, cháy
áo, cháy cả danh dự
mà nhiều năm chưa chắc
dập tắt được.
Vợ chồng muốn bền, đừng
dùng người ngoài làm quan
tòa cho chuyện riêng. Cái
cần sửa thì sửa trong
kín đáo, cái cần thương
thì nói cho rõ ràng.
Đóng cửa để giữ mặt,
mở lòng để giữ nghĩa.
Bởi vậy, giận thì đóng
cửa nói nhỏ, thương thì
mở lòng nghe lâu. Một
mái nhà không sợ có
lỗi, chỉ sợ lỗi bị
đem ra phơi nắng; không
sợ khác ý, chỉ sợ
không còn ai chịu nghe
nhau. Ai giữ được tiếng
nói lúc giận, người ấy
giữ được nửa
đời bình yên.