Căn nhà nghèo cơm áo
vẫn có thể giữ được
hơi ấm. Nhà chỉ thật
sự lạnh khi người trong
nhà quen dùng lời sắc
để hơn thua. Cổ nhân
dạy, dao ngoài tay còn
cất được, dao trong miệng
khó lấy lại. Người khôn
không sợ thua một lời,
chỉ sợ lời mình làm
tắt hơi ấm cuối cùng
trong lòng người thân. Ở
ven sông xưa có một
gia đình làm nghề đan
rổ. Người chồng khéo tay,
người vợ chịu khó, con
cái ngoan hiền. Nhưng mỗi
khi việc trái ý, họ
lại buông lời châm chích
nhau trước mặt con trẻ.
Ban đầu chỉ là một
câu trách nhẹ bên bếp
lửa. Rồi thành lời so
đo tiền gạo, lời nhắc
chuyện cũ, lời đem công
lao ra cân. Bữa cơm
chưa nguội mà lòng người
đã nguội trước. Mỗi câu
tưởng nhỏ lại như thêm
một que củi ướt, làm
khói cay phủ kín gian
nhà. Người chồng nghĩ nói
nặng mới khiến người khác
nhớ. Người vợ nghĩ đáp
lại cho bằng mới khỏi
chịu thiệt. Không ai thấy
mình đang vá áo bằng
kim độc, càng vá càng
làm rách thêm tình nghĩa.
Đứa con lớn nghe nhiều,
dần học cách nói với
em bằng giọng lạnh. Đứa
con nhỏ làm sai liền
cúi mặt, không sợ lỗi,
chỉ sợ tiếng quát. Trong
nhà, ai cũng đi nhẹ
nhưng lòng lại nặng. Sự
im lặng của trẻ nhỏ
đôi khi không phải ngoan,
mà là dấu hiệu lòng
chúng đã biết né tránh.
Một chiều mưa, người mẹ
lỡ tay làm rơi chiếc
rổ mới đan. Người cha
buột miệng mắng rằng bà
chỉ biết làm hỏng việc.
Câu ấy không dài, nhưng
rơi xuống như hòn đá
giữa chum nước đầy. Người
mẹ im lặng nhặt từng
nan tre gãy. Đêm đó,
bà không khóc thành tiếng,
chỉ ngồi vá áo dưới
ngọn đèn dầu. Đứa con
nhìn thấy, lần đầu hiểu
rằng có những vết thương
không chảy máu. Ánh đèn
vẫn sáng, nhưng khoảng cách
giữa hai người bỗng dài
hơn cả con đường ngoài
ngõ. Hôm sau, ông lão
bán chiếu đi ngang ghé
nghỉ. Nghe chuyện, ông không
khuyên nhiều. Ông lấy một
tấm chiếu mới, rạch một
đường nhỏ, rồi bảo người
chồng thử làm nó lành
như ban đầu. Người chồng
lúng túng lấy kim chỉ
khâu lại. Vết rạch khép
miệng, nhưng dấu sẹo vẫn
hiện rõ trên từng sợi
cói. Ông lão nói, lời
nói cũng vậy, xin lỗi
có thể nối lại, nhưng
dấu đau còn nằm trong
lòng. Có những vết sẹo
không ai nhìn thấy, nhưng
người mang nó nhớ rất
lâu. Câu ấy khiến cả
nhà lặng đi. Người chồng
nhớ những lần mình thắng
một câu mà thua một
đêm yên ấm. Người vợ
nhớ những lần đáp trả
cho hả giận, rồi tự
mình cũng mất ngủ. Từ
hôm đó, họ đặt cạnh
bếp một ống tre nhỏ.
Ai lỡ nói nặng phải
bỏ vào đó một hạt
đậu và tự nói một
lời lành để bù lại.
Ban đầu ống tre đầy
nhanh, sau dần thưa hạt.
Kỳ lạ thay, cơm vẫn
là cơm cũ, áo vẫn
áo nâu, nhưng căn nhà
bớt lạnh. Đứa con lớn
biết dừng trước khi mắng
em. Đứa con nhỏ làm
sai dám nhận lỗi, vì
biết lỗi không còn bị
đâm bằng lời. Cổ nhân
nói, lời mềm không làm
người yếu đi. Lời mềm
là cái phanh giữ xe
đời khỏi lao xuống dốc.
Người biết giữ miệng trong
nhà, chính là người biết
giữ phúc cho con cháu.
Vì vậy, trước khi trách
người thân, hãy tự hỏi
lời này chữa lành hay
cắt sâu. Một nhà muốn
bền, không chỉ cần gạo
trong chum, mà còn cần
lời hiền trên môi mỗi