Căn nhà nghèo cơm áo
vẫn có thể giữ được
hơi ấm. Nhà chỉ thật
sự lạnh khi người trong
nhà quen dùng lời sắc
để hơn thua. Cổ nhân
dạy, dao ngoài tay còn
cất được, dao trong miệng
khó lấy lại. Người khôn
không sợ thua một lời,
chỉ sợ lời mình làm
tắt hơi ấm cuối cùng
trong lòng người thân.
Ở ven sông xưa có
một gia đình làm nghề
đan rổ. Người chồng khéo
tay, người vợ chịu khó,
con cái ngoan hiền. Nhưng
mỗi khi việc trái ý,
họ lại buông lời châm
chích nhau trước
mặt con trẻ.
Ban đầu chỉ là một
câu trách nhẹ bên bếp
lửa. Rồi thành lời so
đo tiền gạo, lời nhắc
chuyện cũ, lời đem công
lao ra cân. Bữa cơm
chưa nguội mà lòng người
đã nguội trước. Mỗi câu
tưởng nhỏ lại như thêm
một que củi ướt, làm
khói cay phủ
kín gian nhà.
Người chồng nghĩ nói nặng
mới khiến người khác nhớ.
Người vợ nghĩ đáp lại
cho bằng mới khỏi chịu
thiệt. Không ai thấy mình
đang vá áo bằng kim
độc, càng vá càng làm
rách thêm tình nghĩa.
Đứa con lớn nghe nhiều,
dần học cách nói với
em bằng giọng lạnh. Đứa
con nhỏ làm sai liền
cúi mặt, không sợ lỗi,
chỉ sợ tiếng quát. Trong
nhà, ai cũng đi nhẹ
nhưng lòng lại nặng. Sự
im lặng của trẻ nhỏ
đôi khi không phải ngoan,
mà là dấu hiệu lòng
chúng đã biết né tránh.
Một chiều mưa, người mẹ
lỡ tay làm rơi chiếc
rổ mới đan. Người cha
buột miệng mắng rằng bà
chỉ biết làm hỏng việc.
Câu ấy không dài, nhưng
rơi xuống như hòn đá
giữa chum nước đầy.
Người mẹ im lặng nhặt
từng nan tre gãy. Đêm
đó, bà không khóc thành
tiếng, chỉ ngồi vá áo
dưới ngọn đèn dầu. Đứa
con nhìn thấy, lần đầu
hiểu rằng có những vết
thương không chảy máu. Ánh
đèn vẫn sáng, nhưng khoảng
cách giữa hai người bỗng
dài hơn cả con đường
ngoài ngõ.
Hôm sau, ông lão bán
chiếu đi ngang ghé nghỉ.
Nghe chuyện, ông không khuyên
nhiều. Ông lấy một tấm
chiếu mới, rạch một đường
nhỏ, rồi bảo người chồng
thử làm nó lành như
ban đầu.
Người chồng lúng túng lấy
kim chỉ khâu lại. Vết
rạch khép miệng, nhưng dấu
sẹo vẫn hiện rõ trên
từng sợi cói. Ông lão
nói, lời nói cũng vậy,
xin lỗi có thể nối
lại, nhưng dấu đau còn
nằm trong lòng. Có những
vết sẹo không ai nhìn
thấy, nhưng người mang nó
nhớ rất lâu.
Câu ấy khiến cả nhà
lặng đi. Người chồng nhớ
những lần mình thắng một
câu mà thua một đêm
yên ấm. Người vợ nhớ
những lần đáp trả cho
hả giận, rồi tự mình
cũng mất ngủ.
Từ hôm đó, họ đặt
cạnh bếp một ống tre
nhỏ. Ai lỡ nói nặng
phải bỏ vào đó một
hạt đậu và tự nói
một lời lành để bù
lại. Ban đầu ống tre
đầy nhanh, sau
dần thưa hạt.
Kỳ lạ thay, cơm vẫn
là cơm cũ, áo vẫn
áo nâu, nhưng căn nhà
bớt lạnh. Đứa con lớn
biết dừng trước khi mắng
em. Đứa con nhỏ làm
sai dám nhận lỗi, vì
biết lỗi không còn bị
đâm bằng lời.
Cổ nhân nói, lời mềm
không làm người yếu đi.
Lời mềm là cái phanh
giữ xe đời khỏi lao
xuống dốc. Người biết giữ
miệng trong nhà, chính là
người biết giữ phúc cho
con cháu.
Vì vậy, trước khi trách
người thân, hãy tự hỏi
lời này chữa lành hay
cắt sâu. Một nhà muốn
bền, không chỉ cần gạo
trong chum, mà còn cần
lời hiền trên
môi mỗi ngày.