Đời người đi xa đến
đâu cũng có một mái
hiên để nhớ về. Mái
hiên ấy không chỉ là
nhà cũ, mà là bóng
cha mẹ đã che mưa
nắng. Cổ nhân dạy, người
biết cúi đầu trước cha
mẹ, phúc nhà mới có
chỗ nương. Ở một làng
ven đồi, có người con
trai làm ăn khá giả
nơi chợ lớn. Anh mặc
áo đẹp, nói năng nhanh
nhẹn, được nhiều người nể.
Nhưng mỗi lần về nhà,
anh lại thấy cha mẹ
quê mùa, chậm chạp, không
còn hợp mắt mình. Người
cha già chỉ biết hỏi
đường xa có mệt không.
Người mẹ chỉ lo bát
canh còn nóng hay đã
nguội. Anh nghe mà khó
chịu, cho rằng những lời
ấy nhỏ nhặt, không giúp
gì cho việc lớn ngoài
đời. Một hôm, trước mặt
bà con, người cha nhắc
anh đừng ép giá người
nghèo khi mua thóc. Anh
cau mặt đáp rằng chuyện
buôn bán cha không hiểu
thì đừng xen vào. Câu
nói ấy làm sân nhà
bỗng im như vừa tắt
gió. Người cha cúi xuống
buộc lại dây dép, không
trách nửa lời. Người mẹ
quay vào bếp, tay run
làm rơi chiếc muôi tre.
Anh vẫn nghĩ mình nói
đúng, vì người trẻ biết
tính toán hơn người già.
Tối ấy, mưa lớn làm
con đường đất trơn lầy.
Anh chuẩn bị trở lại
chợ, nhưng xe bò sa
bánh ở đầu làng. Người
cha già lặng lẽ đội
mưa ra đẩy, còn người
mẹ cầm đèn dầu soi
từng bước cho con. Bùn
bắn lên áo cha, gió
thổi tắt gần hết ngọn
đèn trong tay mẹ. Anh
đứng nhìn hai bóng lưng
gầy giữa mưa, chợt thấy
những người mình chê chậm
chạp lại là người chạy
đến trước nhất khi mình
gặp khó. Có những bài
học không nằm trong sách,
chỉ hiện ra khi ta
thấy cha mẹ ướt áo
vì mình. Sáng hôm sau,
anh ghé thăm thầy đồ
cũ. Thầy chỉ vào cây
cau trước sân, nói rễ
càng sâu thì thân mới
đứng thẳng. Người quên rễ
mà khoe ngọn cao, gặp
gió lớn rất dễ gãy
ngang. Lời ấy đánh thức
lòng anh. Anh nhớ ngày
nhỏ, cha nhường áo khô
cho con, mẹ thức trắng
khi con sốt. Những điều
ấy không ghi trong sổ
nợ, nhưng lại là món
nợ lớn nhất đời người.
Anh trở về, quỳ xuống
trước cha mẹ giữa sân.
Không phải để làm dáng
cho ai xem, mà để
hạ cái tôi đã quá
lâu đứng cao trong lòng
mình. Cha mẹ đỡ anh
dậy, mắt đỏ nhưng miệng
vẫn bảo thôi, con biết
là được. Cái cúi đầu
ấy không làm mất thể
diện, mà trả lại cho
anh phần người con từng
đánh rơi. Từ đó, mỗi
lần về nhà, anh ngồi
thấp hơn cha một chút,
nghe mẹ kể chuyện vườn
rau lâu hơn một chút.
Khi buôn bán, anh nhớ
lời cha, không ép người
vào lúc túng thiếu, vì
tiền lời không đáng đổi
lấy đức nhà. Dân làng
thấy anh đổi khác, lời
khen không còn dành cho
áo đẹp hay bạc nhiều,
mà dành cho cách anh
thưa gửi với cha mẹ.
Một người biết kính gốc
rễ, tự nhiên cũng biết
giữ lễ với người đời.
Cổ nhân nói, hiếu không
chỉ là đem tiền về
đặt trên bàn. Hiếu là
biết mềm giọng với người
đã già, biết lắng nghe
điều chậm rãi, biết cúi
đầu trước công ơn không
thể cân đo. Vì vậy,
đừng đợi cha mẹ yếu
rồi mới học nói lời
hiền. Cúi đầu trước cha
mẹ không làm người con
thấp đi; nó làm phúc
nhà có chỗ đậu, làm
đường đời có gốc để
quay về.