Đời người đi xa đến
đâu cũng có một mái
hiên để nhớ về. Mái
hiên ấy không chỉ là
nhà cũ, mà là bóng
cha mẹ đã che mưa
nắng. Cổ nhân dạy, người
biết cúi đầu trước cha
mẹ, phúc nhà mới có
chỗ nương.
Ở một làng ven đồi,
có người con trai làm
ăn khá giả nơi chợ
lớn. Anh mặc áo đẹp,
nói năng nhanh nhẹn, được
nhiều người nể. Nhưng mỗi
lần về nhà, anh lại
thấy cha mẹ quê mùa,
chậm chạp, không còn hợp
mắt mình.
Người cha già chỉ biết
hỏi đường xa có mệt
không. Người mẹ chỉ lo
bát canh còn nóng hay
đã nguội. Anh nghe mà
khó chịu, cho rằng những
lời ấy nhỏ nhặt, không
giúp gì cho việc lớn
ngoài đời.
Một hôm, trước mặt bà
con, người cha nhắc anh
đừng ép giá người nghèo
khi mua thóc. Anh cau
mặt đáp rằng chuyện buôn
bán cha không hiểu thì
đừng xen vào. Câu nói
ấy làm sân nhà bỗng
im như vừa tắt gió.
Người cha cúi xuống buộc
lại dây dép, không trách
nửa lời. Người mẹ quay
vào bếp, tay run làm
rơi chiếc muôi tre. Anh
vẫn nghĩ mình nói đúng,
vì người trẻ biết tính
toán hơn người già.
Tối ấy, mưa lớn làm
con đường đất trơn lầy.
Anh chuẩn bị trở lại
chợ, nhưng xe bò sa
bánh ở đầu làng. Người
cha già lặng lẽ đội
mưa ra đẩy, còn người
mẹ cầm đèn dầu soi
từng bước cho con.
Bùn bắn lên áo cha,
gió thổi tắt gần hết
ngọn đèn trong tay mẹ.
Anh đứng nhìn hai bóng
lưng gầy giữa mưa, chợt
thấy những người mình chê
chậm chạp lại là người
chạy đến trước nhất khi
mình gặp khó. Có những
bài học không nằm trong
sách, chỉ hiện ra khi
ta thấy cha mẹ ướt
áo vì mình.
Sáng hôm sau, anh ghé
thăm thầy đồ cũ. Thầy
chỉ vào cây cau trước
sân, nói rễ càng sâu
thì thân mới đứng thẳng.
Người quên rễ mà khoe
ngọn cao, gặp gió lớn
rất dễ gãy ngang.
Lời ấy đánh thức lòng
anh. Anh nhớ ngày nhỏ,
cha nhường áo khô cho
con, mẹ thức trắng khi
con sốt. Những điều ấy
không ghi trong sổ nợ,
nhưng lại là món nợ
lớn nhất đời người.
Anh trở về, quỳ xuống
trước cha mẹ giữa sân.
Không phải để làm dáng
cho ai xem, mà để
hạ cái tôi đã quá
lâu đứng cao trong lòng
mình. Cha mẹ đỡ anh
dậy, mắt đỏ nhưng miệng
vẫn bảo thôi, con biết
là được. Cái cúi đầu
ấy không làm mất thể
diện, mà trả lại cho
anh phần người con từng
đánh rơi.
Từ đó, mỗi lần về
nhà, anh ngồi thấp hơn
cha một chút, nghe mẹ
kể chuyện vườn rau lâu
hơn một chút. Khi buôn
bán, anh nhớ lời cha,
không ép người vào lúc
túng thiếu, vì tiền lời
không đáng đổi
lấy đức nhà.
Dân làng thấy anh đổi
khác, lời khen không còn
dành cho áo đẹp hay
bạc nhiều, mà dành cho
cách anh thưa gửi với
cha mẹ. Một người biết
kính gốc rễ, tự nhiên
cũng biết giữ lễ với
người đời.
Cổ nhân nói, hiếu không
chỉ là đem tiền về
đặt trên bàn. Hiếu là
biết mềm giọng với người
đã già, biết lắng nghe
điều chậm rãi, biết cúi
đầu trước công ơn không
thể cân đo.
Vì vậy, đừng đợi cha
mẹ yếu rồi mới học
nói lời hiền. Cúi đầu
trước cha mẹ không làm
người con thấp đi; nó
làm phúc nhà có chỗ
đậu, làm đường đời có
gốc để quay về.