Ở đời, có người tưởng
dồn người khác đến bước
cuối là mình thắng. Nhưng
cổ nhân dạy, biết chừa
đường cho người, cũng là
mở đường cho chính mình
về sau. Tại một phố
chợ xưa, có hai nhà
bán vải đối diện nhau.
Nhà ông Lâm vốn đông
khách, nhà ông Phúc mới
mở nên còn chậm. Thấy
vậy, ông Lâm sinh lòng
hơn thua, muốn ép đối
thủ phải đóng cửa. Mỗi
khi khách sang bên kia
hỏi giá, ông Lâm liền
hạ giá thật thấp để
giành về. Ông còn nói
xa gần rằng vải nhà
Phúc kém màu, cân đo
không chắc. Lời ấy lan
nhanh hơn gió qua mái
chợ. Ông Phúc biết chuyện
nhưng không đáp trả. Ông
chỉ giữ cân ngay, lời
thật, ai mua ít cũng
gói cẩn thận. Vợ ông
lo lắng, còn ông nói,
buôn bán là kiếm cơm,
không phải đào hố chôn
nhau. Một mùa mưa lớn,
kho vải của ông Lâm
bị dột. Nửa đêm, nước
chảy xuống làm ướt nhiều
cuộn hàng. Người làm hoảng
loạn, khách đặt trước thì
sáng mai đã đến lấy,
nếu không giao kịp sẽ
mất chữ tín. Ông Lâm
chạy đi mượn kho khô,
nhưng những người từng bị
ông ép giá đều lắc
đầu. Khi đến nhà ông
Phúc, ông đứng ngoài hiên
rất lâu, vừa lạnh vừa
ngượng, không biết nên nói
sao. Ông Phúc nhìn thấy,
liền bảo người nhà dọn
một góc kho. Ông nói,
hàng của anh còn cứu
được thì nên cứu, chợ
này thêm một nhà làm
ăn ngay thẳng cũng là
thêm phúc cho dân. Câu
nói ấy không lớn, nhưng
ấm hơn ngọn đèn dầu
giữa đêm ẩm lạnh. Ông
Lâm cúi mặt, nhớ lại
bao lời mình từng gieo.
Ông hỏi vì sao không
nhân dịp này trả lại
một vố. Ông Phúc chỉ
cười, bảo đường người khác
sập hôm nay, biết đâu
ngày mai là đường mình
phải đi qua. Nhờ kho
khô ấy, ông Lâm giữ
được đơn hàng lớn. Nhưng
điều làm ông mất ngủ
không phải tiền lời, mà
là lòng rộng của người
từng bị mình chèn ép.
Sự tử tế ấy như
chiếc gương đặt giữa đêm
mưa. Từ đó, ông Lâm
thôi nói xấu và cũng
không hạ giá để phá
người. Khi khách hỏi, ông
khen nhà Phúc giữ cân
cẩn thận. Hai nhà cạnh
tranh bằng chất vải và
chữ tín, phố chợ vì
thế yên hơn. Một năm
sau, ông Lâm bệnh nặng,
con trai còn vụng việc
buôn bán. Chính ông Phúc
sang chỉ cách ghi sổ,
cách giữ khách quen. Lúc
ấy, ông Lâm mới hiểu
đường mình còn đi được
là nhờ từng được người
khác chừa lối. Ân tình
ấy khiến ông dạy con
rằng cạnh tranh không được
quên đạo làm người. Người
trong chợ kể chuyện ấy
cho con cháu nghe. Họ
nói, hơn thua một lúc
có thể thắng tiếng, nhưng
chừa cho nhau một lối
lui mới giữ được tình
người. Lối lui ấy đôi
khi trở thành lối sống.
Cổ nhân nói, cây mọc
quá sát nhau thì cùng
thiếu nắng. Người biết nhường
một khoảng trời cho người
khác, gốc mình cũng nhận
thêm ánh sáng. Phúc không
ở sự dồn ép, mà
ở lòng biết để người
khác còn đứng dậy. Khoảng
trời ấy không mất đi,
nó quay lại thành bóng
mát cho cả hai bên.
Vì vậy, khi có thể
thắng người bằng một đòn
cuối, hãy nghĩ thêm một
bước. Hôm nay ta chừa
đường cho người, ngày mai
khi đời mình gặp ngõ
hẹp, có thể chính con
đường ấy dẫn ta ra
ánh sáng.