1
00:00:00,000 --> 00:00:01,131
Đường đời dài hơn một

2
00:00:01,131 --> 00:00:02,263
phiên chợ, phúc họa cũng

3
00:00:02,263 --> 00:00:03,394
không tính trong một buổi

4
00:00:03,394 --> 00:00:04,526
sáng chiều. Cổ nhân dạy,

5
00:00:04,526 --> 00:00:05,657
đừng vì chút lợi trước

6
00:00:05,657 --> 00:00:06,789
mắt mà đánh mất đường

7
00:00:06,789 --> 00:00:07,920
dài phía sau.

8
00:00:08,420 --> 00:00:09,620
Xưa có một người bán

9
00:00:09,620 --> 00:00:10,820
dầu tên Hòa, gánh hàng

10
00:00:10,820 --> 00:00:12,020
đi qua ba làng mỗi

11
00:00:12,020 --> 00:00:13,220
ngày. Dầu của ông thơm,

12
00:00:13,220 --> 00:00:14,420
cân của ông đúng, nên

13
00:00:14,420 --> 00:00:15,620
khách quen tuy không đông

14
00:00:15,620 --> 00:00:16,820
ào ạt nhưng bền như

15
00:00:16,820 --> 00:00:18,020
dòng nước nhỏ.

16
00:00:18,520 --> 00:00:19,760
Một mùa mất mùa, giá

17
00:00:19,760 --> 00:00:21,000
dầu tăng cao. Có người

18
00:00:21,000 --> 00:00:22,240
bạn xúi ông pha thêm

19
00:00:22,240 --> 00:00:23,480
dầu rẻ vào chum, bảo

20
00:00:23,480 --> 00:00:24,720
rằng khách không nhận ra

21
00:00:24,720 --> 00:00:25,960
đâu. Chỉ một tháng thôi,

22
00:00:25,960 --> 00:00:27,200
tiền lời có thể đủ

23
00:00:27,200 --> 00:00:28,440
sửa lại mái nhà dột.

24
00:00:28,940 --> 00:00:30,130
Ông Hòa nhìn mái tranh

25
00:00:30,130 --> 00:00:31,320
thủng trên đầu, lòng cũng

26
00:00:31,320 --> 00:00:32,510
dao động. Vợ bệnh, con

27
00:00:32,510 --> 00:00:33,700
nhỏ, nợ gạo còn ghi

28
00:00:33,700 --> 00:00:34,890
ở quán đầu làng. Cái

29
00:00:34,890 --> 00:00:36,080
lợi trước mắt hiện ra

30
00:00:36,080 --> 00:00:37,270
rõ ràng như nắm bạc

31
00:00:37,270 --> 00:00:38,460
đặt ngay trong tay.

32
00:00:38,960 --> 00:00:40,100
Đêm ấy, ông pha thử

33
00:00:40,100 --> 00:00:41,240
một chum nhỏ. Dầu vẫn

34
00:00:41,240 --> 00:00:42,380
vàng, mùi vẫn gần giống

35
00:00:42,380 --> 00:00:43,520
cũ. Sáng hôm sau, ông

36
00:00:43,520 --> 00:00:44,660
gánh đi bán, tự nhủ

37
00:00:44,660 --> 00:00:45,800
chỉ lần này thôi, qua

38
00:00:45,800 --> 00:00:46,940
cơn khó sẽ lại làm

39
00:00:46,940 --> 00:00:48,080
ăn ngay thẳng. Chính chữ

40
00:00:48,080 --> 00:00:49,220
lần này ấy thường là

41
00:00:49,220 --> 00:00:50,360
chiếc móc đầu tiên kéo

42
00:00:50,360 --> 00:00:51,500
người ta rời

43
00:00:51,500 --> 00:00:52,640
khỏi đường ngay.

44
00:00:53,140 --> 00:00:54,349
Nhưng lời tự nhủ thường

45
00:00:54,349 --> 00:00:55,558
yếu hơn lòng tham. Một

46
00:00:55,558 --> 00:00:56,767
lần trót lọt kéo theo

47
00:00:56,767 --> 00:00:57,976
lần sau. Chum dầu ngày

48
00:00:57,976 --> 00:00:59,184
càng nhẹ chất, còn túi

49
00:00:59,184 --> 00:01:00,393
tiền ông ngày càng nặng.

50
00:01:00,393 --> 00:01:01,602
Ông tưởng mình khôn hơn

51
00:01:01,602 --> 00:01:02,811
khách, mà không biết đang

52
00:01:02,811 --> 00:01:04,020
bán rẻ tên mình.

53
00:01:04,520 --> 00:01:05,703
Một bà cụ mua dầu

54
00:01:05,703 --> 00:01:06,886
về thắp đèn cúng tổ.

55
00:01:06,886 --> 00:01:08,069
Đèn cháy khói đen, làm

56
00:01:08,069 --> 00:01:09,252
ám cả bàn thờ. Bà

57
00:01:09,252 --> 00:01:10,435
cụ không mắng, chỉ mang

58
00:01:10,435 --> 00:01:11,618
bát dầu còn lại đến

59
00:01:11,618 --> 00:01:12,802
đặt trước mặt ông Hòa

60
00:01:12,802 --> 00:01:13,985
và hỏi, lòng người cũng

61
00:01:13,985 --> 00:01:15,168
pha được vậy sao. Bát

62
00:01:15,168 --> 00:01:16,351
dầu nhỏ mà soi ra

63
00:01:16,351 --> 00:01:17,534
cả một đời buôn bán,

64
00:01:17,534 --> 00:01:18,717
làm ông thấy xấu hổ

65
00:01:18,717 --> 00:01:19,900
hơn bị mắng giữa chợ.

66
00:01:20,400 --> 00:01:21,467
Câu hỏi ấy khiến ông

67
00:01:21,467 --> 00:01:22,533
lạnh sống lưng. Ông nhìn

68
00:01:22,533 --> 00:01:23,600
bát dầu đục, nhớ cha

69
00:01:23,600 --> 00:01:24,667
mình từng dạy rằng người

70
00:01:24,667 --> 00:01:25,733
buôn bán có thể lãi

71
00:01:25,733 --> 00:01:26,800
ít, nhưng không được để

72
00:01:26,800 --> 00:01:27,867
cân lòng bị lệch. Ông

73
00:01:27,867 --> 00:01:28,933
cúi đầu không nói được

74
00:01:28,933 --> 00:01:30,000
lời nào.

75
00:01:30,500 --> 00:01:31,670
Từ hôm đó, khách thưa

76
00:01:31,670 --> 00:01:32,840
dần. Không ai la lớn,

77
00:01:32,840 --> 00:01:34,010
nhưng người ta lặng lẽ

78
00:01:34,010 --> 00:01:35,180
đi sang gánh dầu khác.

79
00:01:35,180 --> 00:01:36,350
Tiền lời cũ chưa kịp

80
00:01:36,350 --> 00:01:37,520
làm ấm nhà, tiếng xấu

81
00:01:37,520 --> 00:01:38,690
đã như khói đen bám

82
00:01:38,690 --> 00:01:39,860
lên từng cột gỗ.

83
00:01:40,360 --> 00:01:41,489
Ông Hòa đem số dầu

84
00:01:41,489 --> 00:01:42,618
pha đổ bỏ, rồi đến

85
00:01:42,618 --> 00:01:43,747
từng nhà xin lỗi và

86
00:01:43,747 --> 00:01:44,876
trả lại phần tiền đã

87
00:01:44,876 --> 00:01:46,004
lấy hơn. Có người nhận,

88
00:01:46,004 --> 00:01:47,133
có người không nhìn mặt.

89
00:01:47,133 --> 00:01:48,262
Ông hiểu lòng tin mất

90
00:01:48,262 --> 00:01:49,391
đi không thể mua lại

91
00:01:49,391 --> 00:01:50,520
trong một buổi.

92
00:01:51,020 --> 00:01:52,131
Nhiều tháng sau, ông trở

93
00:01:52,131 --> 00:01:53,242
lại với dầu sạch và

94
00:01:53,242 --> 00:01:54,353
cân đúng. Ban đầu chỉ

95
00:01:54,353 --> 00:01:55,464
vài người thương tình mua

96
00:01:55,464 --> 00:01:56,576
thử. Ông không dám vội,

97
00:01:56,576 --> 00:01:57,687
mỗi ngày giữ đúng một

98
00:01:57,687 --> 00:01:58,798
chút, như người vá lại

99
00:01:58,798 --> 00:01:59,909
tấm áo rách bằng từng

100
00:01:59,909 --> 00:02:01,020
mũi kim nhỏ.

101
00:02:01,520 --> 00:02:02,640
Một năm trôi qua, khách

102
00:02:02,640 --> 00:02:03,760
quen dần trở lại. Mái

103
00:02:03,760 --> 00:02:04,880
nhà vẫn chưa sửa lớn,

104
00:02:04,880 --> 00:02:06,000
nhưng trong nhà đã bớt

105
00:02:06,000 --> 00:02:07,120
tiếng thở dài. Ông Hòa

106
00:02:07,120 --> 00:02:08,240
dạy con rằng tiền lời

107
00:02:08,240 --> 00:02:09,360
nhanh có thể làm mắt

108
00:02:09,360 --> 00:02:10,480
sáng, nhưng cũng có thể

109
00:02:10,480 --> 00:02:11,600
làm lòng tối.

110
00:02:12,100 --> 00:02:13,295
Cổ nhân nói, đường dài

111
00:02:13,295 --> 00:02:14,491
không sợ bước chậm, chỉ

112
00:02:14,491 --> 00:02:15,686
sợ bước sai. Người tham

113
00:02:15,686 --> 00:02:16,882
lợi gần thường tự phá

114
00:02:16,882 --> 00:02:18,077
cây cầu của mình. Cầu

115
00:02:18,077 --> 00:02:19,272
ấy gãy rồi, tiền nhiều

116
00:02:19,272 --> 00:02:20,468
cũng khó qua sông. Giữ

117
00:02:20,468 --> 00:02:21,663
được cây cầu ấy, người

118
00:02:21,663 --> 00:02:22,858
nghèo vẫn còn đường đi

119
00:02:22,858 --> 00:02:24,054
qua ngày khó. Giữ được

120
00:02:24,054 --> 00:02:25,249
cây cầu ấy, người nghèo

121
00:02:25,249 --> 00:02:26,445
vẫn còn đường đi qua

122
00:02:26,445 --> 00:02:27,640
ngày khó.

123
00:02:28,140 --> 00:02:29,290
Vì vậy, khi trước mắt

124
00:02:29,290 --> 00:02:30,440
có món lợi dễ dàng,

125
00:02:30,440 --> 00:02:31,590
hãy nhìn xa thêm một

126
00:02:31,590 --> 00:02:32,740
đoạn. Chút lời hôm nay

127
00:02:32,740 --> 00:02:33,890
nếu làm hỏng chữ tín

128
00:02:33,890 --> 00:02:35,040
ngày mai, thì không phải

129
00:02:35,040 --> 00:02:36,190
lãi, mà là món nợ

130
00:02:36,190 --> 00:02:37,340
âm thầm đòi cả đời.