Cổ nhân dạy, người đứng
cao mà biết cúi xuống,
phúc mới có chỗ để
lên thêm. Kính người dưới
không làm mình thấp đi,
chỉ làm lòng mình rộng
hơn. Người càng có quyền,
càng cần nhớ rằng không
ai một mình chống được
cả cơn gió lớn. Xưa
có một ông chủ lò
gốm tên Vinh, nổi tiếng
khéo chọn đất và bán
hàng rất giỏi. Lò của
ông đông thợ, khói nung
đỏ cả một góc làng.
Nhưng ông thường xem người
làm công như bóng đi
qua sân. Mỗi khi thợ
trẻ góp ý về lửa
nung, ông gạt đi. Khi
người quét sân nhắc trời
sắp mưa, ông cũng cười
khẩy. Ông nghĩ kẻ ăn
công chỉ cần nghe lệnh,
không cần chen vào chuyện
của chủ. Sự kiêu ấy
không ồn ào, nhưng ngày
ngày làm khoảng cách trong
lò rộng thêm. Trong lò
có cậu bé tên Tí,
chuyên gánh nước và dọn
tro. Cậu ít nói, nhưng
mắt rất tinh. Nhiều lần
cậu thấy đất mới đem
về còn ẩm, nếu nung
vội sẽ làm bình nứt.
Một chiều, đơn hàng lớn
sắp giao, ông Vinh hối
thợ đưa bình vào lò.
Tí mạnh dạn thưa rằng
đất chưa ráo, xin chờ
thêm nửa ngày. Ông Vinh
nổi giận, bảo một đứa
gánh nước thì biết gì
về đất lửa. Lời cậu
bé nhỏ như hạt bụi,
nhưng nếu nghe kỹ thì
có thể tránh được một
cơn thiệt hại lớn. Lò
được nhóm lên trong đêm.
Đến gần sáng, tiếng nứt
vang lách tách như mưa
đá rơi trên mái. Khi
mở cửa lò, hàng chục
chiếc bình lớn đã rạn
chân chim, màu men cũng
xỉn xuống. Khách đến nhận
hàng, ông Vinh đành cúi
đầu xin khất. Tiền phạt
mất nhiều, danh tiếng cũng
sứt mẻ. Lúc ấy, một
thợ già mới nói nhỏ,
điều thằng Tí nhắc hôm
qua là đúng. Một câu
nói muộn làm ông đau
hơn cả số bạc phải
đền. Ông Vinh im lặng
rất lâu. Ông nhớ lại
bao lần mình bỏ qua
lời người dưới chỉ vì
họ mặc áo vải thô.
Hóa ra phúc của một
lò gốm không nằm hết
trong tay chủ, mà nằm
trong từng đôi tay âm
thầm. Hôm sau, ông gọi
Tí và mọi người lại.
Ông không nói lời lớn,
chỉ chắp tay xin lỗi
vì đã coi nhẹ họ.
Cả sân lò lặng đi,
bởi người ta hiếm khi
thấy một ông chủ cúi
đầu trước người làm công.
Lời xin lỗi ấy như
mở một cánh cửa đã
đóng lâu ngày giữa chủ
và thợ. Từ đó, trước
mỗi mẻ nung, ông Vinh
hỏi ý thợ chọn đất,
thợ canh lửa, cả người
gánh nước. Ai thấy điều
bất ổn đều được nói.
Tiếng nói trong lò không
còn bị chia cao thấp.
Lạ thay, khi được kính
trọng, ai cũng làm việc
kỹ hơn. Người quét sân
để ý mái dột, người
gánh nước nhắc giờ phơi
đất, thợ nung giữ lửa
đều tay. Bình gốm ra
lò đẹp hơn trước. Khi
lòng người được đặt đúng
chỗ, bàn tay cũng tự
nhiên thêm cẩn trọng. Một
năm sau, lò Vinh nổi
tiếng không chỉ vì men
đẹp, mà vì đối đãi
tử tế. Người giỏi tìm
đến học nghề, khách xa
cũng tin mua. Ông Vinh
hiểu rằng kính người dưới
chính là nâng nền dưới
chân mình. Cổ nhân nói,
cây cao nhờ rễ sâu.
Người làm chủ mà khinh
rễ, ngọn xanh mấy cũng
khó bền. Biết trọng người
ở vị trí thấp, phúc
khí mới từ dưới nâng
mình lên cao. Rễ càng
được chăm, cây càng đứng
vững trước bão. Vì vậy,
khi có quyền hơn người,
càng phải giữ lòng khiêm.
Một lời nghe từ người
nhỏ bé có thể cứu
cả việc lớn. Kính người
dưới hôm nay, chính là
giữ phúc cho ngày mai.