Cổ nhân dạy, người đứng
cao mà biết cúi xuống,
phúc mới có chỗ để
lên thêm. Kính người dưới
không làm mình thấp đi,
chỉ làm lòng mình rộng
hơn. Người càng có quyền,
càng cần nhớ rằng không
ai một mình chống được
cả cơn gió lớn.
Xưa có một ông chủ
lò gốm tên Vinh, nổi
tiếng khéo chọn đất và
bán hàng rất giỏi. Lò
của ông đông thợ, khói
nung đỏ cả một góc
làng. Nhưng ông thường xem
người làm công như bóng
đi qua sân.
Mỗi khi thợ trẻ góp
ý về lửa nung, ông
gạt đi. Khi người quét
sân nhắc trời sắp mưa,
ông cũng cười khẩy. Ông
nghĩ kẻ ăn công chỉ
cần nghe lệnh, không cần
chen vào chuyện của chủ.
Sự kiêu ấy không ồn
ào, nhưng ngày ngày làm
khoảng cách trong
lò rộng thêm.
Trong lò có cậu bé
tên Tí, chuyên gánh nước
và dọn tro. Cậu ít
nói, nhưng mắt rất tinh.
Nhiều lần cậu thấy đất
mới đem về còn ẩm,
nếu nung vội sẽ làm
bình nứt.
Một chiều, đơn hàng lớn
sắp giao, ông Vinh hối
thợ đưa bình vào lò.
Tí mạnh dạn thưa rằng
đất chưa ráo, xin chờ
thêm nửa ngày. Ông Vinh
nổi giận, bảo một đứa
gánh nước thì biết gì
về đất lửa. Lời cậu
bé nhỏ như hạt bụi,
nhưng nếu nghe kỹ thì
có thể tránh được một
cơn thiệt hại lớn.
Lò được nhóm lên trong
đêm. Đến gần sáng, tiếng
nứt vang lách tách như
mưa đá rơi trên mái.
Khi mở cửa lò, hàng
chục chiếc bình lớn đã
rạn chân chim, màu men
cũng xỉn xuống.
Khách đến nhận hàng, ông
Vinh đành cúi đầu xin
khất. Tiền phạt mất nhiều,
danh tiếng cũng sứt mẻ.
Lúc ấy, một thợ già
mới nói nhỏ, điều thằng
Tí nhắc hôm qua là
đúng. Một câu nói muộn
làm ông đau hơn cả
số bạc phải đền.
Ông Vinh im lặng rất
lâu. Ông nhớ lại bao
lần mình bỏ qua lời
người dưới chỉ vì họ
mặc áo vải thô. Hóa
ra phúc của một lò
gốm không nằm hết trong
tay chủ, mà nằm trong
từng đôi tay âm thầm.
Hôm sau, ông gọi Tí
và mọi người lại. Ông
không nói lời lớn, chỉ
chắp tay xin lỗi vì
đã coi nhẹ họ. Cả
sân lò lặng đi, bởi
người ta hiếm khi thấy
một ông chủ cúi đầu
trước người làm công. Lời
xin lỗi ấy như mở
một cánh cửa đã đóng
lâu ngày giữa
chủ và thợ.
Từ đó, trước mỗi mẻ
nung, ông Vinh hỏi ý
thợ chọn đất, thợ canh
lửa, cả người gánh nước.
Ai thấy điều bất ổn
đều được nói. Tiếng nói
trong lò không còn bị
chia cao thấp.
Lạ thay, khi được kính
trọng, ai cũng làm việc
kỹ hơn. Người quét sân
để ý mái dột, người
gánh nước nhắc giờ phơi
đất, thợ nung giữ lửa
đều tay. Bình gốm ra
lò đẹp hơn trước. Khi
lòng người được đặt đúng
chỗ, bàn tay cũng tự
nhiên thêm cẩn trọng.
Một năm sau, lò Vinh
nổi tiếng không chỉ vì
men đẹp, mà vì đối
đãi tử tế. Người giỏi
tìm đến học nghề, khách
xa cũng tin mua. Ông
Vinh hiểu rằng kính người
dưới chính là nâng nền
dưới chân mình.
Cổ nhân nói, cây cao
nhờ rễ sâu. Người làm
chủ mà khinh rễ, ngọn
xanh mấy cũng khó bền.
Biết trọng người ở vị
trí thấp, phúc khí mới
từ dưới nâng mình lên
cao. Rễ càng được chăm,
cây càng đứng
vững trước bão.
Vì vậy, khi có quyền
hơn người, càng phải giữ
lòng khiêm. Một lời nghe
từ người nhỏ bé có
thể cứu cả việc lớn.
Kính người dưới hôm nay,
chính là giữ phúc cho
ngày mai.