Người xưa dạy, lời ngay
quý như nước trong, nhưng
nếu đổ thẳng vào mặt
người, nước sạch cũng hóa
lạnh lòng. Người có đức
không dùng sự thật làm
dao, mà dùng sự thật
làm đèn soi đường cho
nhau. Trong làng có người
thợ mộc nổi danh ngay
thẳng. Ông thấy sai liền
nói, thấy dở liền chê.
Ban đầu ai cũng kính,
nhưng lâu dần người ta
tránh, vì lời ông đúng
mà quá sắc. Một hôm,
chú học trò đóng chiếc
cửa vênh. Thợ mộc nhìn
qua đã biết lỗi, liền
quát giữa sân rằng tay
nghề ấy không nuôi nổi
gia đình. Đứa trẻ cúi
mặt, mắt đỏ hoe. Tối
ấy, vợ ông nhẹ nhàng
đặt chén nước xuống và
hỏi, ông muốn chỉnh cánh
cửa hay muốn làm đau
lòng người học việc. Một
câu hỏi mềm khiến ông
im lặng rất lâu. Sáng
sau, ông gọi học trò
lại. Lần này ông không
mắng, chỉ đặt tay lên
chỗ mộng gỗ và nói,
chỗ này chưa khít, chỉnh
ở đây thì cả cánh
cửa sẽ bền. Đứa trẻ
nghe xong liền hiểu, không
còn sợ hãi. Nó sửa
lại từng nhát đục, chiếc
cửa dần thẳng thắn. Thợ
mộc nhìn thấy, mới biết
lời thật nếu nói đúng
cách có thể nâng người
lên. Từ đó, mỗi khi
muốn góp ý, ông tự
hỏi ba điều: có đúng
không, có cần không, có
làm người nghe còn đường
đổi không. Thiếu một điều,
ông giữ lời lại dừng
một nhịp thở. Người xưa
nói, thuốc cay trị bệnh,
nhưng cũng cần chén nước
ấm để người bệnh nuốt
trôi. Lời thật cũng vậy,
phải có lòng thương đi
cùng mới đi vào được
lòng người. Không có lòng
thương, lời thật dễ trở
thành sỏi; có lòng thương,
nó thành cây gậy đỡ
người qua chỗ trượt. Có
người tưởng nói thẳng là
nói cho nhẹ lòng mình.
Thật ra nói thẳng mà
không nghĩ đến người nghe
chỉ là cơn nóng khoác
áo chính trực. Chính trực
thật sự biết giữ nghĩa
trước khi giữ miệng. Ai
càng tự hào mình thẳng,
càng phải coi kỹ sự
thẳng ấy làm lệch mất
nhân tình. Lời giả dối
làm hại người, nhưng lời
thật vô tình cũng làm
nứt tình nghĩa. Người khôn
không tâng để được lòng,
cũng không đâm để chứng
tỏ mình ngay. Họ chọn
cách nói khiến điều đúng
còn sống được. Điều đúng
chỉ thật sự có ích
khi nó giúp người tỉnh
lại, không phải làm người
gục xuống. Trong nhà, vợ
chồng nhắc nhau càng phải
giữ lễ. Một câu chê
trước mặt con cháu có
thể làm người kia mất
mặt cả đời. Một lời
riêng tư, mềm mà thật,
lại giữ được mái ấm.
Giữ mặt mũi cho người
thân cũng là giữ phúc
khí cho con cháu nhìn
vào mà học lễ. Ngoài
đời, bạn bè khuyên nhau
cũng vậy. Đừng để cái
đúng của mình đẩy người
khác vào góc tối. Hãy
chừa cho họ một bậc
thềm bước xuống, họ mới
đủ lòng quay về đường
sáng. Một bậc nền nhỏ
đôi khi cứu được một
tình bạn lớn hơn trăm
lời giải bày. Người thợ
mộc được kính trọng hơn
xưa. Không phải vì ông
bớt thật, mà vì lời
thật của ông có thêm
hơi ấm. Ai đến học
nghề cũng biết sai ở
đâu và còn tin mình
đổi được. Ông hiểu rằng
chỉnh gỗ cần thước, chỉnh
người cần nghĩa; thiếu nghĩa
thì thước cũng thành roi.
Bởi vậy, nói lời thật
không khó, khó là nói
sao cho không đứt tình.
Người giữ được sự thật
mà vẫn giữ được lòng
người, phúc trong nhà không
tan, nghĩa ngoài đời còn
bền. Lời thật giữ lễ
như ánh đèn trong đêm,
không gắt mắt mà vẫn
giúp người tìm được