Người xưa dạy, lời ngay
quý như nước trong, nhưng
nếu đổ thẳng vào mặt
người, nước sạch cũng hóa
lạnh lòng. Người có đức
không dùng sự thật làm
dao, mà dùng sự thật
làm đèn soi
đường cho nhau.
Trong làng có người thợ
mộc nổi danh ngay thẳng.
Ông thấy sai liền nói,
thấy dở liền chê. Ban
đầu ai cũng kính, nhưng
lâu dần người ta tránh,
vì lời ông đúng mà
quá sắc.
Một hôm, chú học trò
đóng chiếc cửa vênh. Thợ
mộc nhìn qua đã biết
lỗi, liền quát giữa sân
rằng tay nghề ấy không
nuôi nổi gia đình. Đứa
trẻ cúi mặt,
mắt đỏ hoe.
Tối ấy, vợ ông nhẹ
nhàng đặt chén nước xuống
và hỏi, ông muốn chỉnh
cánh cửa hay muốn làm
đau lòng người học việc.
Một câu hỏi mềm khiến
ông im lặng rất lâu.
Sáng sau, ông gọi học
trò lại. Lần này ông
không mắng, chỉ đặt tay
lên chỗ mộng gỗ và
nói, chỗ này chưa khít,
chỉnh ở đây thì cả
cánh cửa sẽ bền.
Đứa trẻ nghe xong liền
hiểu, không còn sợ hãi.
Nó sửa lại từng nhát
đục, chiếc cửa dần thẳng
thắn. Thợ mộc nhìn thấy,
mới biết lời thật nếu
nói đúng cách có thể
nâng người lên.
Từ đó, mỗi khi muốn
góp ý, ông tự hỏi
ba điều: có đúng không,
có cần không, có làm
người nghe còn đường đổi
không. Thiếu một điều, ông
giữ lời lại dừng một
nhịp thở.
Người xưa nói, thuốc cay
trị bệnh, nhưng cũng cần
chén nước ấm để người
bệnh nuốt trôi. Lời thật
cũng vậy, phải có lòng
thương đi cùng mới đi
vào được lòng người. Không
có lòng thương, lời thật
dễ trở thành sỏi; có
lòng thương, nó thành cây
gậy đỡ người
qua chỗ trượt.
Có người tưởng nói thẳng
là nói cho nhẹ lòng
mình. Thật ra nói thẳng
mà không nghĩ đến người
nghe chỉ là cơn nóng
khoác áo chính trực. Chính
trực thật sự biết giữ
nghĩa trước khi giữ miệng.
Ai càng tự hào mình
thẳng, càng phải coi kỹ
sự thẳng ấy làm lệch
mất nhân tình.
Lời giả dối làm hại
người, nhưng lời thật vô
tình cũng làm nứt tình
nghĩa. Người khôn không tâng
để được lòng, cũng không
đâm để chứng tỏ mình
ngay. Họ chọn cách nói
khiến điều đúng còn sống
được. Điều đúng chỉ thật
sự có ích khi nó
giúp người tỉnh lại, không
phải làm người gục xuống.
Trong nhà, vợ chồng nhắc
nhau càng phải giữ lễ.
Một câu chê trước mặt
con cháu có thể làm
người kia mất mặt cả
đời. Một lời riêng tư,
mềm mà thật, lại giữ
được mái ấm. Giữ mặt
mũi cho người thân cũng
là giữ phúc khí cho
con cháu nhìn vào mà
học lễ.
Ngoài đời, bạn bè khuyên
nhau cũng vậy. Đừng để
cái đúng của mình đẩy
người khác vào góc tối.
Hãy chừa cho họ một
bậc thềm bước xuống, họ
mới đủ lòng quay về
đường sáng. Một bậc nền
nhỏ đôi khi cứu được
một tình bạn lớn hơn
trăm lời giải bày.
Người thợ mộc được kính
trọng hơn xưa. Không phải
vì ông bớt thật, mà
vì lời thật của ông
có thêm hơi ấm. Ai
đến học nghề cũng biết
sai ở đâu và còn
tin mình đổi được. Ông
hiểu rằng chỉnh gỗ cần
thước, chỉnh người cần nghĩa;
thiếu nghĩa thì thước cũng
thành roi.
Bởi vậy, nói lời thật
không khó, khó là nói
sao cho không đứt tình.
Người giữ được sự thật
mà vẫn giữ được lòng
người, phúc trong nhà không
tan, nghĩa ngoài đời còn
bền. Lời thật giữ lễ
như ánh đèn trong đêm,
không gắt mắt mà vẫn
giúp người tìm được lối.