Cổ nhân dạy, trong lúc
nóng giận mà giữ được
miệng, ấy là giữ lại
phúc khí cho cả một
nhà. Lửa trong lòng bốc
lên thì dễ, nhưng lời
đã buông ra, dù hối
cũng khó nhặt lại như
tro bay trước gió.
Ở một làng ven sông,
có người thợ mộc tính
ngay thẳng nhưng lời nói
sắc như dao. Mỗi khi
bực, ông mắng vợ con
trước sân, khiến hàng xóm
im lặng, còn người trong
nhà cúi đầu như gặp
mưa lạnh.
Ban đầu ông nghĩ mình
chỉ nói thật. Nhưng nói
thật mà thiếu lòng thương,
cũng như chén thuốc tốt
pha thêm cát, uống vào
không chữa bệnh mà còn
làm đau cổ họng người
nghe. Người nghe không nhớ
ý ngay, chỉ nhớ cái
đau bị khinh trước mặt.
Một hôm, đứa con trai
làm gãy chiếc thước gỗ
của cha. Cơn giận vừa
nổi, ông quát một câu
nặng nề, bảo con chỉ
biết phá, sau này khó
nên người. Đứa trẻ đứng
chết lặng bên hiên.
Từ hôm ấy, đứa trẻ
ít nói hẳn. Nó vẫn
làm việc, vẫn chào cha,
nhưng ánh mắt không còn
chạy tới như trước. Người
vợ khuyên nhỏ, ông chỉ
gạt đi, nói trẻ con
mau quên. Khoảng cách ấy
không ồn ào, nhưng mỗi
ngày lại xa
thêm một chút.
Mùa đông năm đó, một
bậc lão nho ghé qua
đặt đóng chiếc rương. Thấy
trong nhà cơm nóng mà
lòng người lạnh, cụ không
hỏi chuyện tiền công, chỉ
chỉ vào cây đinh cong
trên vách. Cụ từng thấy
nhiều nhà mất phúc không
vì thiếu gạo, mà vì
thiếu lời lành.
Cụ nói, đinh đóng lệch
còn có thể nhổ ra,
nhưng vết trên gỗ thì
vẫn còn. Lời giận cũng
vậy, xin lỗi có thể
kéo lời về, song dấu
hằn trong lòng người thân
không dễ phẳng lại.
Người thợ mộc nghe xong
mới lặng. Đêm ấy, ông
ra sân, nhìn từng tấm
ván mình bào nhẵn, rồi
nhớ đến những câu mình
đã ném vào nhà như
đá ném xuống giếng sâu.
Ông hiểu tay mình khéo
với gỗ, nhưng lại vụng
với những người
thương mình nhất.
Sáng sau, con trai làm
đổ chậu nước. Cơn giận
lại dâng lên, nhưng ông
cắn môi, nhặt khăn lau
trước, rồi chỉ nói, lần
sau đặt chậu sát tường,
nước đổ còn
múc lại được.
Đứa trẻ ngẩng đầu, như
cây non gặp nắng sau
nhiều ngày âm u. Người
vợ trong bếp quay đi
lau mắt. Hóa ra một
lời nhẹ không làm mất
uy, mà còn làm cửa
nhà bớt lạnh.
Từ đó, mỗi khi giận,
ông đặt chiếc thước gãy
lên bàn để tự nhắc
mình. Muốn sửa gỗ phải
nhìn thớ gỗ, muốn sửa
người phải giữ được lòng
người trước đã. Chiếc thước
không để trách con, mà
để đo lại cái nóng
trong lòng mình.
Dân làng dần thấy nhà
ấy yên hơn. Tiếng cưa
vẫn vang, khói bếp vẫn
bay, nhưng không còn những
câu làm người nghe đỏ
mặt. Phúc khí không phải
vật lạ, nó ở trong
hòa khí hằng ngày.
Người đời thường sợ mất
tiền, mất ruộng, mất thể
diện, mà ít sợ mất
một tấm lòng. Nhưng có
khi chỉ một câu lúc
giận đã làm hao hết
điều nhiều năm vun đắp.
Tiền mất còn kiếm lại,
ruộng hẹp còn khai thêm,
lòng người nứt rồi vá
rất lâu.
Vậy nên, khi lửa giận
lên tới cổ, hãy khép
miệng trước khi mở lời.
Giữ được một câu nặng,
là giữ được một người
thân; giữ được hòa khí
trong nhà, phúc sẽ không
rời khỏi cửa.