Cổ nhân dạy, bữa cơm
nhà không chỉ ấm nhờ
lửa bếp, mà ấm nhờ
lời nói biết nhường nhau.
Cơm còn nóng mà lòng
người nguội lạnh, thì mâm
đầy cá thịt cũng chẳng
nuôi nổi hòa khí trong
nhà. Ở thôn Đông có
đôi vợ chồng làm nghề
đan rổ. Nhà không giàu,
nhưng trước kia tối nào
cũng có tiếng cười bên
bếp. Một bát canh rau,
vài miếng cá khô, vậy
mà ai cũng thấy đủ.
Rồi việc buôn bán khá
hơn, tiền vào nhà nhiều
hơn. Người chồng bắt đầu
kể công, người vợ cũng
nhắc phần mình chịu khổ.
Mỗi câu nói như một
chiếc đũa gõ vào bát,
nhỏ thôi mà nghe chói
tai. Ban đầu chỉ là
lời đùa. Sau thành lời
so đo. Chồng nói không
có mình thì nhà này
chẳng khá. Vợ đáp không
có mình giữ cửa giữ
con, tiền kiếm được cũng
trôi như nước qua sàng.
Càng muốn chứng minh mình
đúng, họ càng quên người
ngồi trước mặt là người
từng cùng mình qua khổ.
Con trẻ ngồi giữa mâm,
tay cầm bát mà không
dám gắp. Cơm vẫn thơm,
canh vẫn bốc khói, nhưng
trong mắt đứa trẻ, bữa
tối giống như ngồi bên
bếp đã tắt lửa. Một
hôm, người mẹ già từ
quê lên thăm. Bà nhìn
mâm cơm im lặng, rồi
chậm rãi lấy hai que
củi đặt chéo nhau trước
bếp. Lửa bỗng yếu đi,
khói tràn ra cay mắt
mọi người. Bà không mắng,
vì người già hiểu có
những căn nhà hỏng không
do thiếu gạo mà do
thừa lời sắc. Bà nói,
củi đặt sai thì lửa
không cháy, người trong nhà
cứ chặn lời nhau thì
tình cũng không ấm. Muốn
bếp sáng, củi phải biết
nhường chỗ; muốn nhà yên,
miệng phải biết nhường lời.
Người chồng cúi xuống gắp
lại củi. Người vợ lặng
lẽ thêm nước vào nồi
canh. Không ai thắng câu
nào, nhưng khói bớt cay,
lửa lại đỏ, và đứa
trẻ lần đầu dám gắp
miếng rau. Cả nhà bỗng
hiểu, đôi khi chịu thua
một câu lại thắng được
cả buổi tối bình yên.
Từ hôm ấy, trước bữa
cơm, họ tự nhắc nhau
bỏ chuyện hơn thua ngoài
cửa. Việc đúng sai để
lúc lòng nguội hãy nói.
Mâm cơm là nơi nuôi
người, không phải nơi đem
công lao ra cân. Có
khi người chồng mệt, muốn
buông một câu nặng. Ông
nhìn đứa con nhỏ rồi
dừng lại. Có khi người
vợ tủi, muốn kể khổ,
bà múc thêm bát canh
trước rồi nói sau. Bát
canh nóng đi trước lời
than, nên lời than cũng
tự mềm đi một nửa.
Lâu dần, nhà ấy không
phải hết khó, mà biết
để cái khó đứng ngoài
mâm cơm. Tiếng đũa chạm
bát trở lại nhẹ nhàng.
Trẻ con ăn ngon hơn,
người lớn cũng ngủ yên
hơn. Người đời thường giữ
mặt với khách lạ, nhưng
lại buông lời sắc với
người thân. Họ quên rằng
người ngoài nghe rồi đi,
còn người nhà phải ngồi
cùng ta qua rất nhiều
bữa cơm sau đó. Vết
thương trong bữa cơm thường
nhỏ, nhưng lặp lại nhiều
lần thì thành nỗi sợ
trở về nhà. Một lời
hơn thua có thể làm
mình hả giận trong chốc
lát, nhưng làm bát cơm
của con cái nghẹn lại
nhiều năm. Phúc nhà không
chỉ nằm trong hũ gạo,
mà nằm trong hòa khí
quanh mâm. Vậy nên, khi
ngồi xuống ăn cùng người
thân, hãy đặt cái tôi
thấp hơn chiếc bát. Nhường
một câu, bữa cơm ấm
lại; giữ một lời mềm,
phúc nhà sẽ có chỗ
ngồi lâu dài. Bữa cơm
yên không làm nhà giàu
thêm, nhưng làm người trong
nhà muốn quay về.