Cổ nhân dạy, bữa cơm
nhà không chỉ ấm nhờ
lửa bếp, mà ấm nhờ
lời nói biết nhường nhau.
Cơm còn nóng mà lòng
người nguội lạnh, thì mâm
đầy cá thịt cũng chẳng
nuôi nổi hòa
khí trong nhà.
Ở thôn Đông có đôi
vợ chồng làm nghề đan
rổ. Nhà không giàu, nhưng
trước kia tối nào cũng
có tiếng cười bên bếp.
Một bát canh rau, vài
miếng cá khô, vậy mà
ai cũng thấy đủ.
Rồi việc buôn bán khá
hơn, tiền vào nhà nhiều
hơn. Người chồng bắt đầu
kể công, người vợ cũng
nhắc phần mình chịu khổ.
Mỗi câu nói như một
chiếc đũa gõ vào bát,
nhỏ thôi mà
nghe chói tai.
Ban đầu chỉ là lời
đùa. Sau thành lời so
đo. Chồng nói không có
mình thì nhà này chẳng
khá. Vợ đáp không có
mình giữ cửa giữ con,
tiền kiếm được cũng trôi
như nước qua sàng. Càng
muốn chứng minh mình đúng,
họ càng quên người ngồi
trước mặt là người từng
cùng mình qua khổ.
Con trẻ ngồi giữa mâm,
tay cầm bát mà không
dám gắp. Cơm vẫn thơm,
canh vẫn bốc khói, nhưng
trong mắt đứa trẻ, bữa
tối giống như ngồi bên
bếp đã tắt lửa.
Một hôm, người mẹ già
từ quê lên thăm. Bà
nhìn mâm cơm im lặng,
rồi chậm rãi lấy hai
que củi đặt chéo nhau
trước bếp. Lửa bỗng yếu
đi, khói tràn ra cay
mắt mọi người. Bà không
mắng, vì người già hiểu
có những căn nhà hỏng
không do thiếu gạo mà
do thừa lời sắc.
Bà nói, củi đặt sai
thì lửa không cháy, người
trong nhà cứ chặn lời
nhau thì tình cũng không
ấm. Muốn bếp sáng, củi
phải biết nhường chỗ; muốn
nhà yên, miệng phải biết
nhường lời.
Người chồng cúi xuống gắp
lại củi. Người vợ lặng
lẽ thêm nước vào nồi
canh. Không ai thắng câu
nào, nhưng khói bớt cay,
lửa lại đỏ, và đứa
trẻ lần đầu dám gắp
miếng rau. Cả nhà bỗng
hiểu, đôi khi chịu thua
một câu lại thắng được
cả buổi tối bình yên.
Từ hôm ấy, trước bữa
cơm, họ tự nhắc nhau
bỏ chuyện hơn thua ngoài
cửa. Việc đúng sai để
lúc lòng nguội hãy nói.
Mâm cơm là nơi nuôi
người, không phải nơi đem
công lao ra cân.
Có khi người chồng mệt,
muốn buông một câu nặng.
Ông nhìn đứa con nhỏ
rồi dừng lại. Có khi
người vợ tủi, muốn kể
khổ, bà múc thêm bát
canh trước rồi nói sau.
Bát canh nóng đi trước
lời than, nên lời than
cũng tự mềm
đi một nửa.
Lâu dần, nhà ấy không
phải hết khó, mà biết
để cái khó đứng ngoài
mâm cơm. Tiếng đũa chạm
bát trở lại nhẹ nhàng.
Trẻ con ăn ngon hơn,
người lớn cũng
ngủ yên hơn.
Người đời thường giữ mặt
với khách lạ, nhưng lại
buông lời sắc với người
thân. Họ quên rằng người
ngoài nghe rồi đi, còn
người nhà phải ngồi cùng
ta qua rất nhiều bữa
cơm sau đó. Vết thương
trong bữa cơm thường nhỏ,
nhưng lặp lại nhiều lần
thì thành nỗi sợ trở
về nhà.
Một lời hơn thua có
thể làm mình hả giận
trong chốc lát, nhưng làm
bát cơm của con cái
nghẹn lại nhiều năm. Phúc
nhà không chỉ nằm trong
hũ gạo, mà nằm trong
hòa khí quanh mâm.
Vậy nên, khi ngồi xuống
ăn cùng người thân, hãy
đặt cái tôi thấp hơn
chiếc bát. Nhường một câu,
bữa cơm ấm lại; giữ
một lời mềm, phúc nhà
sẽ có chỗ ngồi lâu
dài. Bữa cơm yên không
làm nhà giàu thêm, nhưng
làm người trong nhà muốn
quay về.