Cổ nhân dạy, người biết
giữ phần mình thì lòng
dễ yên, người cứ nhìn
ánh sáng nhà khác thì
bếp nhà mình cũng hóa
tối. Phúc không ở chỗ
hơn người, mà ở chỗ
biết đủ với điều ngay
chính mình có.
Ở xóm ven đê có
người thợ gốm tên An.
Lò nhà anh nhỏ, đất
sét không nhiều, mỗi tháng
chỉ nung được vài mẻ
bát thô. Tuy vậy, bát
của anh bền, men mộc,
người nghèo rất chuộng.
Gần đó có một lò
lớn của nhà phú hộ.
Đêm nào lửa cũng đỏ
rực, xe chở hàng ra
vào không dứt. Vợ An
nhìn sang, thở dài, bảo
nhà người ta sáng như
hội, còn nhà mình chỉ
le lói.
An nghe mà lòng dao
động. Anh bắt đầu nung
nhiều hơn sức lò, pha
đất non để kịp hàng,
mượn thêm tiền mua màu
men bóng. Bát ra lò
đẹp hơn trước, nhưng gõ
nhẹ đã nghe tiếng rỗng.
Khách mua ban đầu khen
bát sáng mắt. Nhưng qua
vài tuần, bát nứt khi
gặp nước nóng, men bong
ở miệng chén. Người nghèo
đem trả, nét buồn trên
mặt còn nặng
hơn lời trách.
Đêm ấy, An ngồi trước
lò lạnh. Người cha già
của anh nhặt một chiếc
bát cũ lên, nói, bát
thô mà giữ được cơm
nóng còn hơn bát bóng
chỉ để nhìn. Người cũng
vậy, mất thật thì đẹp
mấy cũng rỗng. Lời cha
không lớn tiếng, nhưng như
tiếng gõ nhẹ vào chiếc
bát nứt trong lòng anh.
Ông chỉ sang ánh lửa
nhà phú hộ rồi nói,
đèn nhà người sáng không
làm bếp nhà mình ấm.
Nếu cứ mải chạy theo
ánh sáng ngoài sân, con
sẽ quên thêm củi vào
lò của chính mình.
An thức trắng, đem những
chiếc bát lỗi xếp riêng,
rồi sáng sau tự mình
đi từng nhà đổi lại
bát mới. Có người mắng,
có người lắc đầu, anh
đều cúi xuống nhận lỗi.
Mỗi bước đi là một
lần anh trả lại ánh
sáng giả đã lỡ mượn
từ lòng tham.
Từ hôm đó, anh giảm
mẻ nung, chọn đất kỹ,
giữ men mộc như trước.
Lò nhỏ lại cháy chậm
rãi. Ánh lửa không cao,
nhưng đều và chắc, giống
một người đã tìm lại
nhịp thở của mình.
Vợ anh ban đầu còn
ngại với xóm giềng. Nhưng
khi thấy khách cũ quay
lại, bà hiểu rằng phần
mình tuy nhỏ nhưng sạch,
còn hơn vay mượn vẻ
lớn để rồi đánh mất
lòng tin. Bà nhận ra
căn nhà nhỏ không tối
vì thiếu lửa, mà từng
tối vì hai người quên
nhìn vào lò mình.
Một năm sau, lò lớn
gặp chuyện vì hàng bóng
đẹp mà dễ vỡ. Người
mua dần tìm về lò
nhỏ. An không vui mừng
trên lỗi người khác, chỉ
lặng lẽ đặt thêm củi,
giữ lửa vừa đủ.
Đời người cũng như lò
gốm. Thấy nhà khác giàu,
chức khác cao, tiếng khác
vang, ta dễ quên đất
sét trong tay mình. Nhưng
thứ không thuộc phần mình,
càng ôm vội càng dễ
làm nứt lòng. Người khôn
không lấy thước nhà khác
đo phúc nhà mình, cũng
không lấy tiếng đời làm
khuôn cho tâm mình.
Biết giữ phần mình không
phải là chịu nhỏ mãi,
mà là lớn lên từ
gốc thật. Cây mọc đúng
đất thì chậm vẫn bền;
người đi đúng phận thì
ít ồn ào mà lòng
không hổ thẹn.
Vậy nên, đừng tham ánh
sáng nhà người đến mức
quên ngọn đèn nhà mình.
Giữ phần mình cho sạch,
làm việc mình cho chắc,
phúc sẽ không ồn ào
kéo đến, nhưng sẽ ở
lại rất lâu. Đèn nhỏ
mà thật vẫn hơn lửa
lớn chỉ cháy trong lòng
ganh tị.