Cổ nhân dạy, nước đục
đừng vội khuấy, lòng rồi
sẽ trong. Khi giận dữ
nổi lên như bùn dưới
đáy ao, càng quẫy mạnh
chỉ càng làm mắt mình
mờ, lời mình nặng, và
người thân thêm xa. Người
biết chờ lòng lắng xuống
thường giữ được cả sự
thật lẫn tình nghĩa. Ở
làng ven núi có người
hái thuốc tên Thuận. Ông
vốn hiền, nhưng hễ bị
nghi oan là nóng mặt,
lập tức nói cho rõ
hơn thua. Nhiều lần đúng
lý, ông vẫn mất tình.
Ông nghĩ mình thẳng, nhưng
chưa hiểu rằng lời thẳng
nói lúc nóng cũng có
thể thành gai. Một hôm,
có người trong chợ bảo
thuốc của ông trộn lá
xấu. Thuận nghe xong liền
nổi giận, đổ cả gùi
thuốc xuống đất, bắt người
kia xin lỗi trước mặt
đông người. Người kia càng
cãi, Thuận càng lớn tiếng.
Cuối cùng chuyện nhỏ thành
chuyện lớn, khách sợ mà
tránh quầy thuốc. Lá tốt
vẫn tốt, nhưng lòng người
đã đục vì tiếng ồn
của cơn giận. Người nghe
không còn phân biệt đúng
sai, chỉ nhớ vẻ mặt
đỏ và giọng nói gắt
của ông. Chiều ấy, Thuận
gặp một lão tiều phu
bên suối. Thấy ông còn
thở mạnh, cụ múc một
bát nước đục đưa cho
ông, rồi bảo cứ uống
ngay nếu muốn lòng yên.
Thuận nhăn mặt nói, nước
này phải để lắng đã.
Lão tiều phu cười, lòng
người cũng vậy. Đang đục
mà vội uống, chỉ tự
làm mình nghẹn; đang giận
mà vội nói, chỉ làm
người khác đau. Câu nói
ấy như nước mát chạm
vào trán nóng, khiến ông
bỗng thấy mình mệt. Cụ
đặt bát nước xuống. Một
lúc sau, bùn lắng dần,
mặt nước hiện bóng trời.
Thuận nhìn mà im lặng.
Hóa ra có những việc
không cần thêm lời, chỉ
cần bớt tay khuấy động.
Hôm sau, người trong chợ
lại nhắc chuyện cũ. Thuận
định đáp trả, nhưng nhớ
bát nước bên suối, ông
khép miệng, gom thuốc, rồi
mời vài người biết nghề
kiểm từng bó lá. Không
khí trong chợ vẫn căng,
nhưng sự im lặng của
ông làm mọi người bớt
xô vào nhau. Kết quả
rõ ràng, thuốc không hề
trộn xấu. Người nghi oan
đỏ mặt, tự cúi đầu.
Thuận chỉ nói, lần sau
nghi thì hỏi nhỏ, ta
cũng sẽ đáp nhỏ. Câu
ấy nhẹ mà giữ được
cả hai bên. Từ đó,
mỗi khi trong lòng nổi
sóng, Thuận ra sau nhà
nhìn chum nước. Nếu nước
còn lay, ông chưa nói.
Đợi mặt nước yên, ông
mới mở lời, lời ít
hơn nhưng sáng hơn. Cái
chum ấy trở thành người
thầy không nói, ngày nào
cũng nhắc ông chậm lại.
Người trong làng dần tìm
đến ông không chỉ vì
thuốc tốt, mà vì ở
gần ông lòng cũng bớt
gấp. Một người biết lắng
lòng có khi chữa được
nhiều vết đau hơn một
thang thuốc quý. Đời người
ai cũng có lúc bị
hiểu lầm, bị nói thiếu,
bị chạm vào tự ái.
Nhưng không phải việc nào
cũng cần đáp ngay. Lời
nói khi lòng đục thường
giống dao rửa trong bùn,
càng lau càng bẩn. Tự
ái giống bùn non, động
nhẹ đã nổi, nhưng để
yên thì tự chìm xuống
đáy. Biết im một lúc
không phải là thua. Đó
là cho trí khôn có
thời gian trở về. Khi
bùn lắng, ta mới thấy
đâu là thật, đâu là
bóng, đâu là câu nên
nói và câu nên bỏ.
Vậy nên, lúc lòng đục,
đừng vội khuấy bằng lời
hơn thua. Hãy để một
khoảng lặng đứng giữa mình
và cơn giận. Nước rồi
sẽ trong, lòng rồi sẽ
sáng, phúc cũng nhờ đó
mà ở lại. Người giữ
được khoảng lặng ấy không
mất mặt, chỉ giữ lại
được đường về cho hòa