Cổ nhân dạy, nước đục
đừng vội khuấy, lòng rồi
sẽ trong. Khi giận dữ
nổi lên như bùn dưới
đáy ao, càng quẫy mạnh
chỉ càng làm mắt mình
mờ, lời mình nặng, và
người thân thêm xa. Người
biết chờ lòng lắng xuống
thường giữ được cả sự
thật lẫn tình nghĩa.
Ở làng ven núi có
người hái thuốc tên Thuận.
Ông vốn hiền, nhưng hễ
bị nghi oan là nóng
mặt, lập tức nói cho
rõ hơn thua. Nhiều lần
đúng lý, ông vẫn mất
tình. Ông nghĩ mình thẳng,
nhưng chưa hiểu rằng lời
thẳng nói lúc nóng cũng
có thể thành gai.
Một hôm, có người trong
chợ bảo thuốc của ông
trộn lá xấu. Thuận nghe
xong liền nổi giận, đổ
cả gùi thuốc xuống đất,
bắt người kia xin lỗi
trước mặt đông người.
Người kia càng cãi, Thuận
càng lớn tiếng. Cuối cùng
chuyện nhỏ thành chuyện lớn,
khách sợ mà tránh quầy
thuốc. Lá tốt vẫn tốt,
nhưng lòng người đã đục
vì tiếng ồn của cơn
giận. Người nghe không còn
phân biệt đúng sai, chỉ
nhớ vẻ mặt đỏ và
giọng nói gắt của ông.
Chiều ấy, Thuận gặp một
lão tiều phu bên suối.
Thấy ông còn thở mạnh,
cụ múc một bát nước
đục đưa cho ông, rồi
bảo cứ uống ngay nếu
muốn lòng yên.
Thuận nhăn mặt nói, nước
này phải để lắng đã.
Lão tiều phu cười, lòng
người cũng vậy. Đang đục
mà vội uống, chỉ tự
làm mình nghẹn; đang giận
mà vội nói, chỉ làm
người khác đau. Câu nói
ấy như nước mát chạm
vào trán nóng, khiến ông
bỗng thấy mình mệt.
Cụ đặt bát nước xuống.
Một lúc sau, bùn lắng
dần, mặt nước hiện bóng
trời. Thuận nhìn mà im
lặng. Hóa ra có những
việc không cần thêm lời,
chỉ cần bớt
tay khuấy động.
Hôm sau, người trong chợ
lại nhắc chuyện cũ. Thuận
định đáp trả, nhưng nhớ
bát nước bên suối, ông
khép miệng, gom thuốc, rồi
mời vài người biết nghề
kiểm từng bó lá. Không
khí trong chợ vẫn căng,
nhưng sự im lặng của
ông làm mọi người bớt
xô vào nhau.
Kết quả rõ ràng, thuốc
không hề trộn xấu. Người
nghi oan đỏ mặt, tự
cúi đầu. Thuận chỉ nói,
lần sau nghi thì hỏi
nhỏ, ta cũng sẽ đáp
nhỏ. Câu ấy nhẹ mà
giữ được cả hai bên.
Từ đó, mỗi khi trong
lòng nổi sóng, Thuận ra
sau nhà nhìn chum nước.
Nếu nước còn lay, ông
chưa nói. Đợi mặt nước
yên, ông mới mở lời,
lời ít hơn nhưng sáng
hơn. Cái chum ấy trở
thành người thầy không nói,
ngày nào cũng nhắc ông
chậm lại.
Người trong làng dần tìm
đến ông không chỉ vì
thuốc tốt, mà vì ở
gần ông lòng cũng bớt
gấp. Một người biết lắng
lòng có khi chữa được
nhiều vết đau hơn một
thang thuốc quý.
Đời người ai cũng có
lúc bị hiểu lầm, bị
nói thiếu, bị chạm vào
tự ái. Nhưng không phải
việc nào cũng cần đáp
ngay. Lời nói khi lòng
đục thường giống dao rửa
trong bùn, càng lau càng
bẩn. Tự ái giống bùn
non, động nhẹ đã nổi,
nhưng để yên thì tự
chìm xuống đáy.
Biết im một lúc không
phải là thua. Đó là
cho trí khôn có thời
gian trở về. Khi bùn
lắng, ta mới thấy đâu
là thật, đâu là bóng,
đâu là câu nên nói
và câu nên bỏ.
Vậy nên, lúc lòng đục,
đừng vội khuấy bằng lời
hơn thua. Hãy để một
khoảng lặng đứng giữa mình
và cơn giận. Nước rồi
sẽ trong, lòng rồi sẽ
sáng, phúc cũng nhờ đó
mà ở lại. Người giữ
được khoảng lặng ấy không
mất mặt, chỉ giữ lại
được đường về
cho hòa khí.