Cổ nhân dạy, một lời
khen đúng lúc có thể
nâng người qua đoạn đường
khó, còn trăm lời trước
mặt đôi khi chỉ làm
lòng sinh kiêu. Khen người
không phải để làm ồn,
mà để tưới đúng nơi
đang khô hạn. Ở làng
dệt có cậu học trò
tên Nghiêm, tay vụng, chữ
chậm, thường bị bạn bè
chê cười. Cậu càng cố
càng run, càng run càng
sai, như con thoi mắc
sợi trong khung cửi. Thầy
đồ trong làng thấy vậy
nhưng không mắng trước lớp.
Ông chỉ bảo mọi người
tiếp tục học, rồi sau
buổi chiều gọi Nghiêm ở
lại, đưa cậu xem một
nét chữ vừa thẳng hơn
hôm qua. Thầy nói, hôm
nay con chưa giỏi, nhưng
nét này đã có xương.
Người có xương thì đứng
được. Một câu ấy nhỏ,
không ai nghe thấy, nhưng
trong lòng Nghiêm như có
ngọn đèn được châm lửa.
Từ hôm đó, cậu bớt
sợ bảng gỗ. Mỗi ngày
viết chậm một chút, sửa
một nét, giữ một hơi
thở. Bạn bè vẫn chê,
nhưng cậu không còn nghe
lời chê lớn hơn lời
thầy đã đặt vào lòng.
Một người hàng xóm bảo
thầy đồ, sao không khen
trước lớp để cậu nở
mặt. Thầy lắc đầu, mầm
non mới nhú không nên
phơi giữa gió lớn; khen
sai chỗ cũng có thể
làm người yếu thêm sợ.
Người được khen đúng lúc
sẽ có chỗ bám, không
phải để tự cao mà
để bớt chìm. Ông nói,
lời khen giống chén nước.
Người khát cần uống, nhưng
đổ giữa sân chỉ làm
ướt đất. Khen đúng lúc,
đúng chỗ, đúng điều thật,
mới khiến người nghe có
sức đi tiếp. Nhiều tháng
sau, Nghiêm viết được một
bài khá. Lần này thầy
đọc trước lớp, không tô
vẽ quá lời, chỉ nói
rằng sự bền bỉ đã
bắt đầu có quả. Cả
lớp im lặng nhìn cậu
khác đi. Lời khen ấy
không dựng cậu lên cao
hơn bạn, chỉ đặt công
sức của cậu vào nơi
xứng đáng. Nghiêm không kiêu,
vì lời khen đầu tiên
thầy cho cậu không phải
để khoe, mà để đứng
dậy. Cậu hiểu khen thật
không làm người bay lên,
mà giúp người đặt chân
vững hơn. Sau này, Nghiêm
thành người dạy trẻ nhỏ.
Gặp đứa bé viết xấu,
cậu không vội quở. Cậu
tìm một nét còn ngay,
một chữ còn sáng, rồi
nhẹ nhàng chỉ cho đứa
trẻ thấy. Cậu nhớ rất
rõ cảm giác được nhìn
thấy, nên không nỡ để
học trò nhỏ nào bị
chìm trong chê bai. Đứa
trẻ ấy cũng đổi khác
như cậu năm xưa. Có
khi một đời người không
cần ai nâng bằng vàng
bạc, chỉ cần một người
nhìn thấy phần đang cố
gắng mà nói ra đúng
lúc. Người đời thường tiếc
lời khen với người nhà,
nhưng lại phung phí lời
chê. Họ sợ khen làm
người khác tự mãn, mà
quên rằng thiếu một lời
ấm, nhiều tấm lòng đã
lạnh từ rất sớm. Lời
khen trong nhà càng cần
đúng và ấm, vì người
thân thường mang nó đi
rất xa trong lòng. Khen
không phải nịnh. Nịnh là
đổ mật vào tai để
cầu lợi, còn khen đúng
là đặt một que chống
vào lưng người đang mỏi.
Một bên làm mềm xương,
một bên giúp người đứng
thẳng. Vậy nên, thấy ai
thật lòng cố gắng, đừng
giữ mãi lời lành trong
bụng. Một lời khen đúng
lúc, đúng thật, đúng chỗ,
có thể thành ngọn đèn
nhỏ soi người ấy qua
một đoạn tối dài. Giữ
được lời lành để trao
đúng lúc cũng là một
cách tích phúc cho đời.