Cổ nhân dạy, một lời
khen đúng lúc có thể
nâng người qua đoạn đường
khó, còn trăm lời trước
mặt đôi khi chỉ làm
lòng sinh kiêu. Khen người
không phải để làm ồn,
mà để tưới đúng nơi
đang khô hạn.
Ở làng dệt có cậu
học trò tên Nghiêm, tay
vụng, chữ chậm, thường bị
bạn bè chê cười. Cậu
càng cố càng run, càng
run càng sai, như con
thoi mắc sợi
trong khung cửi.
Thầy đồ trong làng thấy
vậy nhưng không mắng trước
lớp. Ông chỉ bảo mọi
người tiếp tục học, rồi
sau buổi chiều gọi Nghiêm
ở lại, đưa cậu xem
một nét chữ vừa thẳng
hơn hôm qua.
Thầy nói, hôm nay con
chưa giỏi, nhưng nét này
đã có xương. Người có
xương thì đứng được. Một
câu ấy nhỏ, không ai
nghe thấy, nhưng trong lòng
Nghiêm như có ngọn đèn
được châm lửa.
Từ hôm đó, cậu bớt
sợ bảng gỗ. Mỗi ngày
viết chậm một chút, sửa
một nét, giữ một hơi
thở. Bạn bè vẫn chê,
nhưng cậu không còn nghe
lời chê lớn hơn lời
thầy đã đặt vào lòng.
Một người hàng xóm bảo
thầy đồ, sao không khen
trước lớp để cậu nở
mặt. Thầy lắc đầu, mầm
non mới nhú không nên
phơi giữa gió lớn; khen
sai chỗ cũng có thể
làm người yếu thêm sợ.
Người được khen đúng lúc
sẽ có chỗ bám, không
phải để tự cao mà
để bớt chìm.
Ông nói, lời khen giống
chén nước. Người khát cần
uống, nhưng đổ giữa sân
chỉ làm ướt đất. Khen
đúng lúc, đúng chỗ, đúng
điều thật, mới khiến người
nghe có sức đi tiếp.
Nhiều tháng sau, Nghiêm viết
được một bài khá. Lần
này thầy đọc trước lớp,
không tô vẽ quá lời,
chỉ nói rằng sự bền
bỉ đã bắt đầu có
quả. Cả lớp im lặng
nhìn cậu khác đi. Lời
khen ấy không dựng cậu
lên cao hơn bạn, chỉ
đặt công sức của cậu
vào nơi xứng đáng.
Nghiêm không kiêu, vì lời
khen đầu tiên thầy cho
cậu không phải để khoe,
mà để đứng dậy. Cậu
hiểu khen thật không làm
người bay lên, mà giúp
người đặt chân vững hơn.
Sau này, Nghiêm thành người
dạy trẻ nhỏ. Gặp đứa
bé viết xấu, cậu không
vội quở. Cậu tìm một
nét còn ngay, một chữ
còn sáng, rồi nhẹ nhàng
chỉ cho đứa trẻ thấy.
Cậu nhớ rất rõ cảm
giác được nhìn thấy, nên
không nỡ để học trò
nhỏ nào bị chìm trong
chê bai.
Đứa trẻ ấy cũng đổi
khác như cậu năm xưa.
Có khi một đời người
không cần ai nâng bằng
vàng bạc, chỉ cần một
người nhìn thấy phần đang
cố gắng mà nói ra
đúng lúc.
Người đời thường tiếc lời
khen với người nhà, nhưng
lại phung phí lời chê.
Họ sợ khen làm người
khác tự mãn, mà quên
rằng thiếu một lời ấm,
nhiều tấm lòng đã lạnh
từ rất sớm. Lời khen
trong nhà càng cần đúng
và ấm, vì người thân
thường mang nó đi rất
xa trong lòng.
Khen không phải nịnh. Nịnh
là đổ mật vào tai
để cầu lợi, còn khen
đúng là đặt một que
chống vào lưng người đang
mỏi. Một bên làm mềm
xương, một bên giúp người
đứng thẳng.
Vậy nên, thấy ai thật
lòng cố gắng, đừng giữ
mãi lời lành trong bụng.
Một lời khen đúng lúc,
đúng thật, đúng chỗ, có
thể thành ngọn đèn nhỏ
soi người ấy qua một
đoạn tối dài. Giữ được
lời lành để trao đúng
lúc cũng là một cách
tích phúc cho đời.