Cổ nhân dạy, lòng tham
nhỏ nếu không giữ, lâu
ngày có thể làm đục
mất nghĩa lớn. Một giọt
mực rơi vào chén nước
trong, ban đầu tưởng chẳng
đáng kể, nhưng uống vào
rồi mới biết vị sạch
đã không còn. Điều đáng
sợ là khi ta quen
gọi vẩn đục ấy là
chuyện thường. Ở phố huyện
có người giữ kho tên
Khiêm. Ông làm thuê cho
nhà buôn lụa, tiền công
không nhiều nhưng được tin
cậy, vì sổ sách rõ
ràng và chìa khóa kho
chưa từng rời khỏi thắt
lưng. Người ta giao kho
cho ông không chỉ vì
khóa chắc, mà vì tin
lòng ông còn chắc hơn
khóa. Một mùa hàng bán
chạy, chủ nhà đi xa,
trong kho còn vài súc
lụa vụn. Người bạn rủ
Khiêm lấy một ít đem
bán, nói lụa vụn chẳng
ai đếm, đời nghèo thì
phải biết xoay xở. Khiêm
ban đầu lắc đầu. Nhưng
đêm xuống, nhìn mái nhà
dột và áo con vá
chằng vá đụp, lòng ông
dao động. Một ý nghĩ
nhỏ bò vào như con
kiến tìm đường qua khe
cửa. Cái dột trên mái
không đáng sợ bằng một
khe hở vừa mở trong
lòng người cha. Ông lấy
một mảnh lụa thật nhỏ
giấu vào tay áo. Không
ai thấy. Chỉ có tiếng
khóa kho khép lại nghe
nặng hơn mọi ngày. Trên
đường về, mảnh lụa mềm
mà lòng ông cứng như
đá. Vợ ông thấy lụa
đẹp thì hỏi. Khiêm nói
là phần thưởng chủ cho.
Người vợ không hỏi thêm,
nhưng đứa con nhỏ vô
tình nói, cha dạy con
không được lấy đồ không
phải của mình. Lời trẻ
nhỏ không biết nghi ngờ,
nên càng làm người lớn
không thể trốn tránh. Câu
nói ấy như ngọn kim
châm vào tim. Khiêm thức
trắng, nhìn mảnh lụa đặt
trên bàn. Ông hiểu, thứ
mình lấy không chỉ là
vải, mà là phần sạch
trong mắt con mình. Sáng
sớm, ông đem lụa trả
lại kho, rồi tự ghi
vào sổ lỗi của mình.
Khi chủ trở về, Khiêm
cúi đầu nhận hết, không
xin giảm tội, chỉ xin
được sửa trước khi lòng
tối thêm. Việc nhận lỗi
ấy khó như vác đá,
nhưng mỗi bước lại làm
lòng ông nhẹ thêm. Chủ
nhà im lặng rất lâu.
Sau cùng, ông nói, người
chưa từng sai thì hiếm,
người sai mà tự trả
lại trước khi bị bắt
mới còn đáng giữ. Khiêm
được tha, nhưng tiền công
bị trừ một mùa. Khiêm
đem chuyện kể với con.
Ông nói, nghèo không đáng
xấu hổ, nhưng vì nghèo
mà để tay bẩn thì
xấu hổ cả đời. Đứa
trẻ nghe xong, tự vá
lại chiếc áo cũ. Chiếc
áo vá hôm ấy trở
thành bài học sạch hơn
mọi tấm lụa đẹp. Từ
đó, Khiêm càng giữ kho
cẩn trọng hơn. Mỗi lần
thấy món lợi nhỏ, ông
nhớ mảnh lụa đêm ấy.
Lòng tham giống bụi trên
gương, lau sớm thì sạch,
để lâu sẽ chẳng soi
được mặt mình. Người đời
thường ngã không phải vì
núi cao, mà vì viên
đá nhỏ dưới chân. Một
chút bớt xén, một chút
giấu giếm, một chút tự
tha thứ cho mình, dần
dần làm nghĩa lớn phai
màu. Người biết nhấc chân
khỏi viên đá nhỏ sẽ
tránh được vực sâu phía
trước. Biết dừng trước lợi
nhỏ không làm ta thiệt.
Nó giữ cho ta còn
đường ngẩng đầu trước người
thân, còn chỗ đứng trước
bạn bè, còn một giấc
ngủ yên khi đêm xuống.
Vậy nên, thấy lợi nhỏ
mà lòng nghiêng, hãy nghĩ
đến nghĩa lớn phía sau.
Giữ tay sạch trong việc
nhỏ, phúc mới bền trong
việc lớn; giữ được lòng
ngay, nhà nghèo cũng sáng.
Ánh sáng ấy không đến
từ vàng bạc, mà từ
một lòng