Cổ nhân dạy, lòng tham
nhỏ nếu không giữ, lâu
ngày có thể làm đục
mất nghĩa lớn. Một giọt
mực rơi vào chén nước
trong, ban đầu tưởng chẳng
đáng kể, nhưng uống vào
rồi mới biết vị sạch
đã không còn. Điều đáng
sợ là khi ta quen
gọi vẩn đục ấy là
chuyện thường.
Ở phố huyện có người
giữ kho tên Khiêm. Ông
làm thuê cho nhà buôn
lụa, tiền công không nhiều
nhưng được tin cậy, vì
sổ sách rõ ràng và
chìa khóa kho chưa từng
rời khỏi thắt lưng. Người
ta giao kho cho ông
không chỉ vì khóa chắc,
mà vì tin lòng ông
còn chắc hơn khóa.
Một mùa hàng bán chạy,
chủ nhà đi xa, trong
kho còn vài súc lụa
vụn. Người bạn rủ Khiêm
lấy một ít đem bán,
nói lụa vụn chẳng ai
đếm, đời nghèo thì phải
biết xoay xở.
Khiêm ban đầu lắc đầu.
Nhưng đêm xuống, nhìn mái
nhà dột và áo con
vá chằng vá đụp, lòng
ông dao động. Một ý
nghĩ nhỏ bò vào như
con kiến tìm đường qua
khe cửa. Cái dột trên
mái không đáng sợ bằng
một khe hở vừa mở
trong lòng người cha.
Ông lấy một mảnh lụa
thật nhỏ giấu vào tay
áo. Không ai thấy. Chỉ
có tiếng khóa kho khép
lại nghe nặng hơn mọi
ngày. Trên đường về, mảnh
lụa mềm mà lòng ông
cứng như đá.
Vợ ông thấy lụa đẹp
thì hỏi. Khiêm nói là
phần thưởng chủ cho. Người
vợ không hỏi thêm, nhưng
đứa con nhỏ vô tình
nói, cha dạy con không
được lấy đồ không phải
của mình. Lời trẻ nhỏ
không biết nghi ngờ, nên
càng làm người lớn không
thể trốn tránh.
Câu nói ấy như ngọn
kim châm vào tim. Khiêm
thức trắng, nhìn mảnh lụa
đặt trên bàn. Ông hiểu,
thứ mình lấy không chỉ
là vải, mà là phần
sạch trong mắt con mình.
Sáng sớm, ông đem lụa
trả lại kho, rồi tự
ghi vào sổ lỗi của
mình. Khi chủ trở về,
Khiêm cúi đầu nhận hết,
không xin giảm tội, chỉ
xin được sửa trước khi
lòng tối thêm. Việc nhận
lỗi ấy khó như vác
đá, nhưng mỗi bước lại
làm lòng ông nhẹ thêm.
Chủ nhà im lặng rất
lâu. Sau cùng, ông nói,
người chưa từng sai thì
hiếm, người sai mà tự
trả lại trước khi bị
bắt mới còn đáng giữ.
Khiêm được tha, nhưng tiền
công bị trừ một mùa.
Khiêm đem chuyện kể với
con. Ông nói, nghèo không
đáng xấu hổ, nhưng vì
nghèo mà để tay bẩn
thì xấu hổ cả đời.
Đứa trẻ nghe xong, tự
vá lại chiếc áo cũ.
Chiếc áo vá hôm ấy
trở thành bài học sạch
hơn mọi tấm lụa đẹp.
Từ đó, Khiêm càng giữ
kho cẩn trọng hơn. Mỗi
lần thấy món lợi nhỏ,
ông nhớ mảnh lụa đêm
ấy. Lòng tham giống bụi
trên gương, lau sớm thì
sạch, để lâu sẽ chẳng
soi được mặt mình.
Người đời thường ngã không
phải vì núi cao, mà
vì viên đá nhỏ dưới
chân. Một chút bớt xén,
một chút giấu giếm, một
chút tự tha thứ cho
mình, dần dần làm nghĩa
lớn phai màu. Người biết
nhấc chân khỏi viên đá
nhỏ sẽ tránh được vực
sâu phía trước.
Biết dừng trước lợi nhỏ
không làm ta thiệt. Nó
giữ cho ta còn đường
ngẩng đầu trước người thân,
còn chỗ đứng trước bạn
bè, còn một giấc ngủ
yên khi đêm xuống.
Vậy nên, thấy lợi nhỏ
mà lòng nghiêng, hãy nghĩ
đến nghĩa lớn phía sau.
Giữ tay sạch trong việc
nhỏ, phúc mới bền trong
việc lớn; giữ được lòng
ngay, nhà nghèo cũng sáng.
Ánh sáng ấy không đến
từ vàng bạc, mà từ
một lòng biết
sợ điều sai.