Trong đời người, chữ biết
ơn không tự nhiên mọc
lên trong lòng con trẻ.
Nó được gieo từ cách
cha mẹ nhớ người đã
nâng đỡ mình, từ một
chén cơm mời trước, một
lời thăm hỏi không quên.
Căn nhà nào biết nhớ
ơn, căn nhà ấy có
nền sâu. Có người cha
làm ăn khá lên, xây
được căn nhà rộng hơn.
Ông thương con, lo cho
con áo mới sách mới,
nhưng lại ít khi ghé
thăm người bác già từng
cho mình vay thúng thóc
lúc khốn khó. Sự sung
túc nếu thiếu nhớ nguồn
rất dễ thành kiêu bạc.
Người mẹ cũng không ác
lòng, chỉ vì bận rộn
mà lâu ngày không nhắc
con mang quà sang biếu
bà ngoại. Bà ngoại vẫn
ngồi bên hiên cũ, mắt
mờ đi từng mùa, nhưng
miệng luôn bênh con cháu.
Người già thường không trách,
nhưng sự chờ đợi làm
lòng họ hao mòn. Một
hôm, đứa con hỏi cha:
Người già ấy có giúp
gì nhà mình không mà
phải sang thăm? Câu hỏi
như chiếc gai nhỏ. Người
cha chợt nhận ra, nếu
mình quên ơn, con sẽ
học cách cân đo tình
nghĩa bằng lợi trước mắt.
Từ hôm ấy, ông không
dám xem nhẹ những lần
lãng quên nữa. Đêm ấy,
ông mở chiếc rương tre,
thấy mảnh giấy nợ năm
xưa đã ố vàng. Trên
giấy còn nét chữ của
người bác: Khi nào khá
hãy giúp lại người khác.
Một câu cũ làm mặt
ông nóng lên. Ơn nghĩa
cũ nếu phủ bụi lâu
ngày sẽ làm lòng người
nặng trĩu. Sáng hôm sau,
cả nhà gói ít gạo
ngon, ít vải mới, rồi
sang thăm bác già. Người
cha không khoe mình giàu,
chỉ cúi đầu nói lời
cảm tạ muộn. Đứa con
đứng bên, lần đầu thấy
cha kính một người ngoài
nhà. Món quà không lớn,
nhưng lòng cúi xuống mới
là điều quý. Người mẹ
cũng đưa con về ngoại.
Bà tự tay chải tóc
cho mẹ già, rót chén
trà ấm, hỏi chuyện đau
lưng, chuyện mắt mờ. Những
việc nhỏ ấy nói với
con rằng ơn nghĩa không
hết hạn theo năm tháng.
Trên đường về, đứa trẻ
im lặng rất lâu. Nó
thấy cha mẹ vui hơn
sau khi trả một món
ơn, như người vừa đặt
xuống gánh nặng vô hình.
Lòng biết ơn làm người
nhận ấm, nhưng cũng làm
người trả nhẹ lòng. Từ
đó, mỗi mùa gặt, gia
đình giữ lại phần gạo
tốt nhất để biếu người
từng giúp mình. Không phải
vì họ còn cần trả
nợ, mà vì người biết
nhớ nguồn thì phúc không
cạn. Cổ nhân dạy, uống
nước phải nhớ mạch nguồn.
Dòng nước nếu quên suối
đầu non, đến khi hạn
đến sẽ không biết đường
tìm về. Con người cũng
vậy, quên ơn cũ thì
phúc mới khó bền. Đứa
con lớn dần, thấy cha
mẹ không bao giờ nói
xấu người đã giúp mình,
cũng không xem sự tử
tế của ai là điều
phải có. Nó học được
rằng nhận ơn là nhẹ,
nhớ ơn mới là phẩm
hạnh. Có lần gặp người
nghèo xin nghỉ nhờ dưới
mái hiên, đứa trẻ đem
bát nước ra mời. Người
cha hỏi vì sao làm
vậy, nó đáp: Vì nhà
mình từng được người khác
che mưa khi chưa có
mái vững. Người cha nghe
xong, biết bài học đã
vào lòng con. Không phải
từ lời giảng dài, mà
từ những lần cha mẹ
chịu đi thăm, chịu cúi
đầu, chịu nhắc lại ơn
xưa trước mặt con trẻ.
Muốn con biết ơn, cha
mẹ đừng sống như thể
mọi điều tốt là tự
nhiên mà có. Hãy nhớ
người già, nhớ người từng
giúp, nhớ bát cơm khi
khó; nhà giữ được lòng
biết ơn thì con cháu
giữ được gốc phúc.