Trong đời người, chữ biết
ơn không tự nhiên mọc
lên trong lòng con trẻ.
Nó được gieo từ cách
cha mẹ nhớ người đã
nâng đỡ mình, từ một
chén cơm mời trước, một
lời thăm hỏi không quên.
Căn nhà nào biết nhớ
ơn, căn nhà ấy có
nền sâu.
Có người cha làm ăn
khá lên, xây được căn
nhà rộng hơn. Ông thương
con, lo cho con áo
mới sách mới, nhưng lại
ít khi ghé thăm người
bác già từng cho mình
vay thúng thóc lúc khốn
khó. Sự sung túc nếu
thiếu nhớ nguồn rất dễ
thành kiêu bạc.
Người mẹ cũng không ác
lòng, chỉ vì bận rộn
mà lâu ngày không nhắc
con mang quà sang biếu
bà ngoại. Bà ngoại vẫn
ngồi bên hiên cũ, mắt
mờ đi từng mùa, nhưng
miệng luôn bênh con cháu.
Người già thường không trách,
nhưng sự chờ đợi làm
lòng họ hao mòn.
Một hôm, đứa con hỏi
cha: Người già ấy có
giúp gì nhà mình không
mà phải sang thăm? Câu
hỏi như chiếc gai nhỏ.
Người cha chợt nhận ra,
nếu mình quên ơn, con
sẽ học cách cân đo
tình nghĩa bằng lợi trước
mắt. Từ hôm ấy, ông
không dám xem nhẹ những
lần lãng quên nữa.
Đêm ấy, ông mở chiếc
rương tre, thấy mảnh giấy
nợ năm xưa đã ố
vàng. Trên giấy còn nét
chữ của người bác: Khi
nào khá hãy giúp lại
người khác. Một câu cũ
làm mặt ông nóng lên.
Ơn nghĩa cũ nếu phủ
bụi lâu ngày sẽ làm
lòng người nặng trĩu.
Sáng hôm sau, cả nhà
gói ít gạo ngon, ít
vải mới, rồi sang thăm
bác già. Người cha không
khoe mình giàu, chỉ cúi
đầu nói lời cảm tạ
muộn. Đứa con đứng bên,
lần đầu thấy cha kính
một người ngoài nhà. Món
quà không lớn, nhưng lòng
cúi xuống mới
là điều quý.
Người mẹ cũng đưa con
về ngoại. Bà tự tay
chải tóc cho mẹ già,
rót chén trà ấm, hỏi
chuyện đau lưng, chuyện mắt
mờ. Những việc nhỏ ấy
nói với con rằng ơn
nghĩa không hết hạn theo
năm tháng.
Trên đường về, đứa trẻ
im lặng rất lâu. Nó
thấy cha mẹ vui hơn
sau khi trả một món
ơn, như người vừa đặt
xuống gánh nặng vô hình.
Lòng biết ơn làm người
nhận ấm, nhưng cũng làm
người trả nhẹ lòng.
Từ đó, mỗi mùa gặt,
gia đình giữ lại phần
gạo tốt nhất để biếu
người từng giúp mình. Không
phải vì họ còn cần
trả nợ, mà vì người
biết nhớ nguồn thì phúc
không cạn.
Cổ nhân dạy, uống nước
phải nhớ mạch nguồn. Dòng
nước nếu quên suối đầu
non, đến khi hạn đến
sẽ không biết đường tìm
về. Con người cũng vậy,
quên ơn cũ thì phúc
mới khó bền.
Đứa con lớn dần, thấy
cha mẹ không bao giờ
nói xấu người đã giúp
mình, cũng không xem sự
tử tế của ai là
điều phải có. Nó học
được rằng nhận ơn là
nhẹ, nhớ ơn mới là
phẩm hạnh.
Có lần gặp người nghèo
xin nghỉ nhờ dưới mái
hiên, đứa trẻ đem bát
nước ra mời. Người cha
hỏi vì sao làm vậy,
nó đáp: Vì nhà mình
từng được người khác che
mưa khi chưa
có mái vững.
Người cha nghe xong, biết
bài học đã vào lòng
con. Không phải từ lời
giảng dài, mà từ những
lần cha mẹ chịu đi
thăm, chịu cúi đầu, chịu
nhắc lại ơn xưa trước
mặt con trẻ.
Muốn con biết ơn, cha
mẹ đừng sống như thể
mọi điều tốt là tự
nhiên mà có. Hãy nhớ
người già, nhớ người từng
giúp, nhớ bát cơm khi
khó; nhà giữ được lòng
biết ơn thì con cháu
giữ được gốc phúc.