Sáng sớm ở chợ phiên
ven sông, Lâm mở quầy
vải nhỏ của cha để
lại. Trước mặt anh là
chiếc cân đồng cũ và
cuốn sổ nợ mỏng. Cha
từng dặn: buôn bán lời
ít cũng được, một lần
gian cân thì tiếng xấu
nặng hơn cả gánh hàng.
Hôm ấy mưa phùn kéo
dài, khách thưa, cuộn vải
ẩm nằm im trên sạp.
Nhìn quầy đối diện đông
người mua, bạn hàng rủ
Lâm giấu miếng chì dưới
đáy cân. Mỗi ngày dư
vài đồng, họ bảo, ai
mà biết được. Lâm cầm
miếng chì lạnh trong tay.
Anh nhớ mẹ bệnh, tiền
thuốc đã cạn, mái nhà
dột chưa vá. Lòng tham
thường đến bằng lý do
nghe đáng thương: chỉ một
lần này thôi, để qua
cơn túng thiếu. Một bà
lão bán rau đem tiền
dành dụm mua vải may
áo cho cháu trai ngày
cưới. Bà không rành cân
đo, chỉ nhìn Lâm bằng
đôi mắt tin cậy. Miếng
chì trong tay áo bỗng
nặng như hòn đá trên
ngực anh. Lâm lấy chiếc
cân không giấu chì, đong
đủ vải rồi cắt thêm
đoạn nhỏ cho bà may
viền. Bà lão ngỡ ngàng,
hỏi có nhầm không. Anh
mỉm cười: của bà là
mồ hôi của bà, tôi
không dám lấy bớt. Chiều
đến, bạn hàng cười Lâm
dại. Họ nói người thật
thà chỉ biết giữ tiếng,
không biết giữ tiền. Lâm
không cãi. Anh gói miếng
chì, mang ra bờ sông
ném xuống nước. Vòng nước
loang rồi lặng đi, lòng
anh trong hơn. Những ngày
sau vẫn chẳng dễ. Có
hôm Lâm bán chưa đủ
tiền mua gạo. Nhưng ai
mua vải đều biết quầy
anh cân đúng, nói đúng
giá, vải lỗi đều chỉ
rõ. Người đi chợ dắt
nhau tới, vì giữa chợ
đông, có chỗ không phải
đề phòng. Một thương nhân
từ phủ xa ghé qua,
cần người giữ kho vải
ba tháng. Ông không chọn
người nói khéo, mà hỏi
tiểu thương quanh chợ. Ai
cũng nhắc Lâm: hàng anh
có thể không rẻ nhất,
nhưng lời anh nói và
bàn cân của anh giống
nhau. Nhờ việc ấy, Lâm
có tiền chữa bệnh cho
mẹ và sửa mái nhà.
Anh không khoe đó là
phúc lớn. Anh hiểu phúc
không rơi xuống trong một
đêm; nó đi qua ánh
mắt người mua, lời giới
thiệu chân thành, và những
lần mình có thể lấy
thêm mà đã không lấy.
Vài tháng sau, người bạn
giấu chì bị khách phát
hiện. Tin lan khắp chợ,
sạp hàng đông hóa vắng.
Anh ta đem miếng chì
tìm Lâm, than chỉ tham
chút lợi mà mất đường
làm ăn. Lâm rót nước,
lặng nghe, không hề chế
giễu. Lâm bảo: tiền mất
còn kiếm được, lòng tin
vỡ phải nhặt từng mảnh.
Muốn sửa, trước hết trả
lại phần đã lấy sai,
rồi chịu để người ta
nghi ngờ một thời gian.
Cây bị chặt không xanh
ngay, nhưng rễ còn thật
thì mùa sau vẫn đâm
chồi. Từ đó Lâm treo
cạnh bàn cân mảnh gỗ
nhỏ, không ghi giá, chỉ
khắc lời cha dặn: cân
nhẹ một đồng, lòng nặng
một đời. Mỗi khi gặp
món lời dễ dàng, anh
nhìn nó để nhớ nhà
có thể nghèo, nhưng gia
phong không được nghèo. Người
trong chợ gọi quầy vải
của Lâm là quầy yên
tâm. Danh ấy không làm
anh giàu ngay, song làm
bữa cơm trong nhà bớt
day dứt. Mẹ anh nói:
con không chỉ bán vải,
con đang dệt cho mình
tấm áo danh dự, mặc
được rất lâu. Cổ nhân
dạy, gieo một hạt thật
thà, gặt một mùa yên
ổn. Đừng tưởng cái lợi
nhỏ không ai thấy; trời
đất có thể im, nhưng
lòng người ghi nhớ. Giữ
bàn cân ngay ngắn là
giữ đường về cho phúc
đức, để khi nghèo không
hổ, khi khá không lo.