Cổ nhân dạy, miệng là
cửa của họa phúc. Khi
lợi danh ở trước mắt,
người khôn càng phải giữ
lời; bởi một câu nói
vội có thể mở cửa
cho tai họa sâu hơn
cả hố tối. Người giữ
được cửa ấy mới giữ
được bình an. Ở kinh
thành xưa có người thư
lại tên Nghiêm, chữ đẹp,
tính nhanh, thường được quan
trên gọi vào chép sổ.
Vì gần việc công, anh
nghe nhiều chuyện chưa đến
lúc được nói ra ngoài.
Mỗi nét bút vì thế
đều nặng như lời thề.
Một ngày, phú hộ trong
thành mời Nghiêm uống rượu,
hứa biếu tấm lụa quý
nếu anh hé lộ ngày
quan xét kho thuế. Nghiêm
thấy nhà mình đang thiếu
tiền thuốc cho mẹ, lòng
thoáng dao động. Một thoáng
ấy đủ làm người ngay
thấy nguy. Bạn rượu quanh
bàn khích rằng chỉ là
một câu nhỏ, không ai
biết đâu. Nhưng Nghiêm nhớ
lời cha dặn, cơm nghèo
ăn còn yên, lời bán
rẻ lương tâm nuốt vào
sẽ nghẹn cả đời. Lời
cha như sợi dây kéo
anh khỏi bàn rượu. Anh
đặt chén xuống, nói việc
công chưa mở thì miệng
mình phải đóng. Tấm lụa
quý có thể che thân
một mùa, nhưng không che
được vết nhơ nếu lời
mình làm hại dân. Anh
chọn áo cũ mà lòng
nhẹ. Phú hộ đổi sắc
mặt, đem chuyện ấy nói
xấu Nghiêm trước nhiều người.
Có kẻ bảo anh giả
thanh cao, có kẻ cười
anh bỏ lợi trước mắt.
Nghiêm nghe hết, chỉ cúi
đầu tiếp tục chép sổ.
Im lặng đôi khi là
áo giáp của người chính
trực. Ít ngày sau, kho
thuế bị phát hiện có
người định giấu thóc. Những
kẻ mua tin đều bị
tra hỏi. Vì Nghiêm không
hé miệng, sổ sách trong
tay anh trở thành chứng
cứ sạch giữa đám lời
quanh co. Sự sạch sẽ
ấy không cần tự khoe.
Quan huyện gọi anh lên,
hỏi vì sao không báo
chuyện bị dụ dỗ. Nghiêm
thưa, con sợ nói nhiều
thành khoe công, nên chỉ
giữ sổ cho thẳng. Việc
ngay tự có ngày sáng,
không cần miệng mình thổi
lên. Câu ấy khiến cả
phòng lặng xuống. Từ đó,
người trong nha môn bớt
coi thường anh. Nhưng Nghiêm
càng cẩn trọng hơn, bởi
danh tốt cũng là một
thứ rượu mạnh; uống nhiều
sẽ khiến người ta quên
mất đường về. Người giữ
danh càng phải sợ danh.
Một đồng liêu đem chuyện
kín khác ra hỏi thử.
Nghiêm mỉm cười, chỉ nói
việc chưa đến lúc thì
để trong sổ, không để
trên môi. Người kia đỏ
mặt, hiểu rằng cửa miệng
đã được khóa bằng đức.
Đức hạnh thật không cần
khóa sắt. Mẹ Nghiêm khỏi
bệnh, nghe chuyện liền bảo,
nhà ta nghèo thật, nhưng
con giữ được miệng sạch
thì mẹ ngủ yên. Tiền
thuốc có thể vay, còn
danh tiết đã mất thì
không ai cho mượn lại.
Lời mẹ nghèo mà sáng
hơn vàng. Cổ nhân ví
lời nói như mũi tên
rời dây. Khi chưa bắn,
nó nằm trong tay mình;
khi đã bay, nó có
thể xuyên qua lòng người
khác rồi quay lại làm
đau chính thân ta. Vì
thế người xưa sợ lời
hơn sợ dao. Giữ miệng
không phải sống lặng câm.
Đó là biết lời nào
nên nói để cứu người,
lời nào phải giữ để
khỏi hại người; nhất là
trước lợi danh, càng phải
để lương tâm đứng gác.
Gác được miệng là gác
được thân. Vậy nên, khi
có người đem lợi nhỏ
đổi lấy lời kín, hãy
nhớ cửa họa thường mở
bằng tiếng thì thầm. Giữ
miệng trước lợi danh, giữ
thân khỏi họa sâu; giữ
được lời, cũng là giữ
được mình. Một tiếng thì
thầm cũng có
thể thành bão