Cổ nhân dạy, người từng
qua mùa đói mà biết
nhớ, khi no sẽ không
hoang phí. Một bữa cơm
đầy có thể làm vui
lòng, nhưng nếu quên ngày
thiếu hạt gạo, phúc nhà
sẽ mỏng dần theo từng
thói quen. Nhớ khổ là
để biết giữ. Ở xóm
ven đê có người nông
phu tên Tín. Năm mất
mùa, nhà anh từng ăn
cháo loãng với rau dại,
mẹ già nhường phần cơm
cuối cho cháu nhỏ rồi
lặng lẽ uống nước qua
bữa. Cảnh ấy theo anh
rất lâu. Tín khi ấy
thề, nếu trời cho mùa
sau no đủ, anh sẽ
không để một hạt thóc
nào bị coi thường. Lời
thề nói trong gió lạnh,
nhưng cắm sâu vào lòng
như cọc tre giữ mái
tranh. Lời hứa nghèo thường
cắm sâu. Mấy năm sau,
ruộng nhà Tín trúng mùa.
Thóc đầy bồ, sân phơi
vàng rực, khách đến chúc
mừng không dứt. Vợ con
vui, bản thân anh cũng
nhẹ lòng sau bao ngày
khom lưng dưới nắng. Mùa
vàng cần nhớ mùa xám.
Nhưng no đủ vừa đến,
thói quen cũ bắt đầu
lơi. Trẻ nhỏ bỏ thừa
cơm, người nhà nấu quá
tay, khách tiệc cười nói
ồn ào, còn hạt gạo
rơi dưới sân bị gà
bới lẫn trong bùn. Phí
phạm nhỏ như hạt bụi.
Một chiều, Tín thấy mẹ
già nhặt từng hạt cơm
rơi bỏ vào bát riêng.
Anh hỏi sao mẹ còn
khổ như năm đói. Bà
đáp, đói qua rồi không
đáng sợ, đáng sợ là
lòng người quên mình đã
từng đói. Bà giữ cơm
như giữ lời nhắc. Câu
nói ấy làm Tín lặng
đi. Anh nhớ bát cháo
loãng năm xưa, nhớ bàn
tay mẹ run khi nhường
cơm. Cái no hôm nay
bỗng không còn là quyền
để phung phí, mà là
ơn phải giữ gìn. No
đủ cần đi cùng lòng
kính. Từ hôm ấy, nhà
Tín đặt lại nề nếp.
Cơm vừa đủ ăn, thóc
rơi phải nhặt, phần dư
đem phơi làm bánh cho
người đi đường. Trẻ nhỏ
được dạy cúi đầu trước
bát cơm trước khi cầm
đũa. Nề nếp nhỏ giữ
phúc lớn. Đến mùa giáp
hạt, mưa lớn làm nhiều
nhà thiếu gạo. Bồ thóc
nhà Tín vẫn còn vì
không phí phạm. Anh mở
kho giúp xóm, mỗi đấu
gạo đưa ra đều nhẹ
tay mà lòng trang trọng.
Thóc trong bồ hóa thành
nghĩa. Người từng chê anh
kỹ tính nay mới hiểu,
tiết kiệm không phải keo
kiệt. Người biết nhớ mùa
đói khi đang no sẽ
có phần để cứu mình,
cứu người, và giữ tiếng
lành cho con cháu. Kỹ
tính ấy là cửa bình
an. Một đứa trẻ hỏi
Tín vì sao phải quý
từng hạt gạo nhỏ. Anh
dẫn nó ra ruộng, chỉ
bùn trên chân người cấy
và nói, hạt gạo đi
qua nắng, mưa, lưng cong
và mồ hôi mới nằm
được trong bát. Đứa trẻ
liền cúi nhìn bát cơm.
Cổ nhân ví phúc như
nước trong chum. Đục một
gáo vì hoang phí thì
chưa thấy cạn ngay, nhưng
ngày nào cũng đục, đến
lúc hạn về mới biết
chum đã rỗng từ lâu.
Phúc cạn từ điều bị
xem nhẹ. No đủ là
lúc dễ quên đạo lý
nhất. Người biết tu thân
không chờ đói mới dè
sẻn, không chờ mất mới
tiếc; họ giữ lòng kính
với cơm áo ngay khi
mọi thứ còn đầy trước
mắt. Đủ mà biết giữ
mới là tỉnh. Vì vậy,
khi bữa cơm hôm nay
dư dả, hãy nhớ những
ngày từng mong một bát
cháo nóng. Đừng vì một
bữa no mà quên mùa
đói; biết giữ phúc trong
lúc no, nhà mới yên
khi ngày khó trở lại.
Nhớ mùa đói là giữ
mùa no.