Cổ nhân dạy, một ngày
biết giữ lòng không oán,
có khi tránh được mười
năm hối tiếc. Lời trách
móc giống mũi tên rời
dây, bắn ra rồi không
tự quay về được. Người
giữ được một hơi thở
bình tĩnh, đã giữ lại
một phần phúc cho mình.
Ở ven sông có người
thợ mộc tên Lâm. Ông
nổi tiếng làm bàn ghế
chắc, nhưng tính nóng như
than hồng. Chỉ cần ai
chậm trả tiền hay nói
sai một câu, ông liền
cau mặt, lời nặng hơn
búa bổ xuống gỗ. Một
năm nước lũ, nhà Lâm
hư mái, tiền công lại
bị người buôn gạo khất
hẹn. Lâm mang sổ nợ
đến đòi, trong bụng đầy
tức tối. Ông nghĩ, hôm
nay phải nói cho người
kia biết thế nào là
phải trái. Đến nơi, ông
thấy người buôn gạo đang
ngồi trước kho ướt, mẹ
già nằm bệnh bên trong,
mấy bao gạo bị nước
làm hỏng. Người ấy cúi
đầu xin thêm mười ngày.
Lâm nghe vậy càng giận,
cho rằng mình bị xem
thường. Ông định mắng giữa
chợ. Nhưng đúng lúc ấy,
một cụ đồ đi ngang
đặt tay lên vai ông,
nói nhỏ, khi lòng đang
bốc khói, đừng mở cửa
miệng quá rộng, kẻo lửa
cháy sang cả nhà mình.
Lâm nuốt lời xuống. Ông
chỉ nói, tôi cho ông
mười ngày, nhưng xin giữ
đúng một câu đã hẹn.
Nói xong, ông quay về.
Đường bùn khó đi, lòng
cũng chưa nhẹ, nhưng ít
nhất miệng ông chưa làm
ai đổ máu trong tim.
Đêm ấy, vợ Lâm hỏi
sao không đòi đến cùng.
Ông bực bội, nhưng nhìn
con nhỏ đang ngủ cạnh
mái dột, ông chợt hiểu
nếu mình làm nhục người
kia trước chợ, ngày sau
con mình cũng học cách
lấy giận làm lẽ phải.
Mười ngày sau, người buôn
gạo mang tiền đến đủ,
còn biếu thêm một bao
gạo lành. Ông nói, nếu
hôm trước Lâm mắng tôi
giữa chợ, tôi mất mặt,
có lẽ đã bỏ xứ
mà đi, nợ cũng thành
gió sông. Lâm nghe xong
im lặng rất lâu. Ông
nhận tiền, trả lại bao
gạo, chỉ giữ một lời
cảm ơn. Lần đầu tiên
ông thấy, nhịn một câu
không làm mình thấp đi;
trái lại, nó giữ cho
người khác còn đường đứng
dậy. Từ đó, mỗi khi
cơn giận dâng lên, Lâm
đặt tay lên thớ gỗ
trước mặt. Ông tự nhủ,
gỗ cong còn uốn được
bằng nước và thời gian,
lòng người bị lời độc
làm gãy thì khó liền
lại như cũ. Trong làng
có kẻ chê ông yếu
mềm. Lâm chỉ cười. Ông
biết cứng không phải là
nói cho hả dạ, mà
là giữ được đạo nghĩa
khi trong lòng đang muốn
hơn thua. Người thắng miệng
một lúc, nhiều khi thua
tình cả đời. Về sau,
xưởng mộc của Lâm đông
khách hơn. Không chỉ vì
bàn ghế bền, mà vì
ai cũng tin ông biết
nói điều phải bằng giọng
không làm người khác nhục.
Chữ tín đôi khi sinh
ra từ một lần không
oán. Đời người khó tránh
lúc bị chậm tiền, bị
hiểu lầm, bị phụ lòng.
Nhưng trước khi oán, hãy
nhìn thêm một bước. Có
khi sau lưng người kia
là bệnh tật, lũ lụt,
hoặc một nỗi khổ họ
chưa kịp nói ra. Vậy
nên, khi lời oán sắp
tràn qua môi, hãy giữ
lại một ngày. Một ngày
không oán có thể cứu
một tình nghĩa, giữ một
chữ tín, và chặn mười
năm hối tiếc khỏi bước
vào cửa nhà