Cổ nhân dạy, giữ một
bát nước trong lúc khát,
hơn trăm lời hứa lúc
no. Lòng người không được
đo ở bàn tiệc dư
đầy, mà ở khoảnh khắc
bụi đường bám môi, cổ
họng khô rát, vẫn có
ai lặng lẽ đưa tay
nâng một bát nước. Ngày
xưa, bên con đường qua
núi có một quán nước
nhỏ. Chủ quán là bà
Lâm, góa chồng, sống cùng
đứa cháu trai. Quán nghèo,
chỉ có chum nước mưa,
mấy chiếc ghế tre, và
một bếp tro lúc nào
cũng âm ấm. Khách qua
đường phần nhiều là phu
gánh hàng, người bán củi,
kẻ đi thi xa. Ai
có tiền thì đặt vài
đồng, ai không có thì
bà Lâm cũng rót nước.
Bà nói, nước trong chum
là của trời, người khát
đến cửa mình là duyên
của đất. Có khi bà
còn đặt thêm nắm lá
thơm vào gáo, để người
mệt uống xong thấy lòng
dịu lại. Một trưa hè,
có người buôn lụa tên
Khang ghé quán. Áo ông
sạch, túi bạc nặng, nhưng
nét mặt vội vàng. Ông
uống liền ba bát, rồi
hứa lớn tiếng rằng ngày
phát tài sẽ xây cho
bà Lâm một quán mới
thật rộng. Bà Lâm chỉ
cười, không ghi lời hứa
ấy vào lòng. Bà lấy
khăn lau chiếc bát, bảo
cháu rằng lời lúc no
giống mây chiều, đẹp nhưng
dễ tan. Muốn biết lòng
người, hãy nhìn khi họ
đang thiếu, đang mệt, mà
vẫn biết nghĩ cho người
khác. Mấy tháng sau, hạn
hán kéo dài. Chum nước
trong quán cạn dần, giếng
làng chỉ còn lấm tấm
bùn. Người qua đường ít
lại, ai cũng giữ phần
mình. Bà Lâm vẫn để
trước cửa một vò nước
nhỏ cho người lỡ bước.
Bà dặn cháu chỉ rót
từng bát, đừng phung phí,
nhưng cũng đừng đóng cửa
trước tiếng gọi khàn của
người xa lạ. Một chiều,
bà Lâm đi lấy nước
ở khe xa thì ngã
bệnh giữa đường. Cháu trai
chạy đi tìm người giúp.
Nó gặp nhiều khách quen,
có người từng uống nước
không trả tiền, có người
từng hứa sẽ nhớ ơn,
nhưng ai cũng nói đang
bận việc nhà. Khi mặt
trời gần tắt, một người
gánh than nghèo dừng lại.
Trên vai ông chỉ còn
nửa bầu nước dành cho
đoạn đường về. Nghe chuyện,
ông không hỏi bà Lâm
từng cho mình bao nhiêu,
chỉ trao bầu nước cho
đứa bé và cùng nó
chạy lên núi. Ông bảo,
đường về có thể chậm
thêm một đoạn, nhưng người
nằm dưới nắng không thể
đợi đến ngày mai. Bà
Lâm tỉnh lại nhờ mấy
ngụm nước ấy. Người gánh
than cõng bà về quán,
mồ hôi ướt cả lưng
áo. Ông cười nói, ngày
trước bà cho tôi uống
khi túi rỗng, hôm nay
tôi chỉ trả lại một
ngụm khi lòng còn nhớ.
Ít lâu sau, người buôn
lụa Khang lại đi qua.
Ông vẫn giàu, vẫn nói
chuyện xây quán, nhưng chưa
từng quay lại đúng lúc
bà cần. Nhìn người gánh
than đang sửa mái tranh,
ông cúi đầu, thấy túi
bạc của mình bỗng nhẹ
hơn một bát nước. Từ
đó, cháu bà Lâm hiểu
rằng ơn nghĩa không cần
tiếng lớn. Một bát nước
trao đúng lúc có thể
cứu người khỏi ngã, còn
trăm lời hứa để sau
chỉ làm lòng thêm khô.
Phúc đức thường bắt đầu
từ việc nhỏ mà đúng
lúc. Đứa bé nhìn chiếc
bầu nước rỗng mà nhớ
lâu hơn mọi lời hứa
bóng bẩy từng nghe trong
quán. Về sau quán nước
vẫn nghèo, nhưng ai đi
qua cũng biết cúi đầu
uống chậm. Bà Lâm dạy
cháu, khi con còn một
phần, hãy nhớ người không
có phần nào. Nước cho
đi có thể cạn trong
bát, nhưng phúc giữ lại
sẽ đầy trong lòng.