Cổ nhân dạy, đừng để
một lần nói quá làm
mất đời chữ tín. Lời
nói giống chiếc cân treo
trước cửa chợ, chỉ cần
lệch một lần, người mua
đi qua sẽ nhìn nó
bằng con mắt khác, dù
sau này ta có chỉnh
lại ngay ngắn. Ở phố
huyện xưa có người bán
vải tên Tốn. Ông khéo
ăn nói, biết chọn màu,
biết khen khách, nên gian
hàng lúc nào cũng đông.
Tốn thường bảo con trai
rằng buôn bán trước hết
là giữ miệng, vì lời
hứa là tấm biển treo
trước nhà. Người trong phố
quý ông cũng vì nhiều
năm chưa từng thiếu cân
hay đổi màu vải sau
lưng khách. Một mùa rét,
có người lính già vào
mua vải may áo cho
vợ bệnh. Ông chỉ có
ít bạc, hỏi loại vải
nào bền qua mùa đông.
Tốn đang cần bán nhanh
lô vải mỏng, liền nói
quá rằng thứ này ấm
như chăn bông, mặc ba
mùa chưa sờn. Con trai
Tốn đứng bên nghe thấy,
khẽ kéo tay cha. Tốn
gạt đi, nghĩ chỉ là
lời buôn bán, ai cũng
nói hơn một chút. Ông
tự nhủ khách đã tự
chọn, mình đâu ép. Nhưng
trong lòng, một sợi chỉ
nhỏ đã bắt đầu rối.
Sợi chỉ ấy tuy chưa
đứt, nhưng đã làm tấm
lòng không còn phẳng như
trước. Người lính già mua
vải, cúi đầu cảm ơn
rồi đi. Đêm ấy, gió
lạnh tràn qua phố. Tốn
đếm bạc mà không vui.
Tiếng con trai hỏi, cha
đã nói thật chưa, cứ
quanh quẩn bên tai như
con thoi mắc trong khung
cửi. Ít tuần sau, vợ
người lính bệnh nặng vì
áo không đủ ấm. Người
lính đem mảnh vải trở
lại, không mắng, chỉ đặt
lên quầy và nói, tôi
tin lời ông nên mới
mua. Câu ấy nhẹ, nhưng
làm mặt Tốn nóng hơn
mọi lời trách. Ông chợt
hiểu lời nói quá không
chỉ làm sai món hàng,
mà còn đẩy nỗi khổ
sang vai người đã tin
mình. Tốn muốn trả bạc,
muốn biếu thêm vải dày,
nhưng người lính lắc đầu.
Ông nói, bạc có thể
trả, rét có thể qua,
nhưng lòng tin khi đã
lạnh thì khó hâm lại.
Người bán hàng cúi xuống,
thấy tấm biển danh dự
của mình như vừa rơi
bụi. Tin ấy lan chậm
mà sâu. Khách vẫn đi
qua phố, nhưng ít người
dừng trước gian của Tốn.
Những lời khen khéo ngày
xưa bỗng nghe trơn như
dầu. Con trai ông càng
im lặng, khiến căn nhà
đầy vải mà lạnh hơn
trước. Một hôm, có phú
hộ đến hỏi loại vải
rẻ nhưng muốn nghe lời
thật. Tốn đặt hai cuộn
vải lên bàn, nói rõ
cái nào bền, cái nào
chỉ đẹp trong vài tháng.
Phú hộ ngạc nhiên, hỏi
sao ông không nói cho
dễ bán. Tốn đáp, nói
quá bán được một cuộn
vải, nhưng mất cả con
đường khách quay lại. Từ
ngày ấy, ông treo cạnh
cân vải một mảnh gỗ
nhỏ khắc bốn chữ, lời
thật nuôi lâu. Khách đọc
thấy, có người cười, có
người gật đầu. Mỗi lần
định tô lời cho đẹp,
ông nhìn mảnh gỗ ấy
rồi hạ giọng xuống cho
đúng với món hàng. Nhiều
tháng sau, người lính già
quay lại. Tốn tự tay
chọn cuộn vải dày nhất,
không lấy tiền. Người lính
nhận, không nói đã tha
thứ, nhưng ánh mắt bớt
lạnh. Tốn hiểu, chữ tín
mất nhanh như đứt chỉ,
vá lại phải từng mũi
rất lâu. Về sau, con
trai Tốn nối nghiệp, bán
chậm nhưng bền. Anh thường
dặn học trò, lời nói
ra phải chịu được gió
rét và ánh mắt người
nghèo. Một lần nói quá
có thể thêm lợi trước
mắt, nhưng lời thật mới
giữ phúc ở
lại lâu dài.