Cổ nhân dạy, biết để
dành một phần lợi nhỏ,
giữ được một phần nghĩa
lớn. Người chỉ nhìn đồng
tiền trước mắt dễ quên
rằng nghĩa tình cũng cần
vốn liếng để nuôi lâu.
Một phần nhường hôm nay
có thể thành cây cầu
cho ngày mai. Ở bến
sông cổ có người lái
đò tên Bình. Đò của
ông nhỏ, chở khách qua
lại mỗi ngày. Bình nghèo
nhưng thẳng thắn, tiền đò
ghi rõ trên tấm gỗ,
ai thiếu thì trả sau,
ai khó quá thì ông
chỉ cười cho qua. Người
qua sông vì thế không
chỉ nhớ mái chèo của
ông, mà còn nhớ cách
ông đợi họ lục túi
trong yên lòng. Con trai
ông thấy vậy không vui.
Nó bảo cha, mỗi người
thiếu một đồng, cả năm
thành bao nhiêu thóc. Bình
đáp, đúng là thành thóc,
nhưng nếu gom hết từng
đồng lúc người ta đang
khó, ta cũng gom luôn
tiếng thở dài của họ
vào nhà mình. Một mùa
nước cạn, khách qua sông
đông vì cầu gãy. Người
lái đò khác đều tăng
giá. Con trai Bình cũng
khuyên cha tăng thêm một
nửa, nói rằng cơ hội
hiếm lắm, không lấy thì
người khác lấy. Bình nghe
vậy im lặng, vì ông
biết lúc người khác bị
kẹt đường chính là lúc
lòng mình dễ lộ rõ
nhất. Bình nhìn những người
gánh hàng, bà mẹ bồng
con, người học trò ôm
sách. Ông chỉ tăng thêm
chút ít để mua dầu
vá đò, còn lại giữ
giá cũ. Ông nói, lợi
đến lúc người khác không
còn đường chọn thì phải
bớt tay, kẻo tiền vào
túi mà nghĩa rơi xuống
nước. Con trai trách cha
mềm lòng. Nhưng tối ấy,
một bà cụ đem đến
rổ khoai, nói không có
tiền trả đủ nên biếu
thêm. Bình không nhận hết,
chỉ lấy vài củ. Ông
dặn con, phần ta đáng
lấy thì lấy, phần người
ta cần sống thì để
lại. Ít lâu sau, lũ
lớn bất ngờ ập về.
Đò của Bình bị nước
cuốn đứt dây, va vào
đá, vỡ một mảng lớn.
Nhà ông không đủ tiền
sửa. Con trai lo lắng,
nghĩ phen này bến đò
sẽ mất vào tay người
khác. Sáng hôm sau, dân
làng kéo đến. Người góp
tre, người góp dây, người
mang gạo, người đem công.
Bà cụ hôm trước chống
gậy đến, nói, ông từng
để lại phần sống cho
chúng tôi, nay chúng tôi
giữ lại đường sống cho
ông. Con trai Bình đứng
nhìn, lần đầu hiểu lợi
nhỏ được nhường đi không
mất hẳn. Nó nằm trong
lòng người, chờ ngày hoạn
nạn thì trở về thành
bàn tay đỡ. Nếu ngày
trước cha vét từng đồng,
hôm nay chắc chỉ còn
chiếc đò lạnh bên bùn.
Nó cũng hiểu cuốn sổ
tiền của cha còn thiếu
nhiều dòng, nhưng cuốn sổ
nghĩa trong lòng dân thì
đầy hơn nó tưởng. Khi
đò sửa xong, Bình vẫn
giữ giá cũ. Ông thêm
một chiếc hòm nhỏ trên
bến, ai dư thì bỏ
vào, ai thiếu thì cứ
qua sông. Lạ thay, hòm
ấy ít khi rỗng, vì
người được tin thường tự
biết giữ lòng tin. Nhiều
năm sau, con trai Bình
thay cha chèo đò. Nó
tính toán giỏi hơn, nhưng
không quên lời cha. Gặp
người nghèo, nó nhìn dòng
sông trước rồi mới nhìn
túi tiền sau. Bến đò
vì thế không chỉ chở
người, mà chở cả nghĩa
qua sông. Đời người cũng
như bến đò. Nếu lần
nào cũng lấy cho đầy
tay, đến lúc tay cần
người nắm sẽ thấy trống.
Biết để dành một phần
lợi nhỏ cho nghĩa lớn,
phúc sẽ âm thầm neo
lại bên bờ nhà mình.