Cổ nhân dạy, giữ một
bước chậm trước cửa lợi,
tránh được mười năm lạc
đường. Lợi đến quá nhanh
thường giống con đường tắt
trong rừng, nhìn gần thì
ít gai, đi sâu mới
biết lối về đã bị
sương che kín. Ở chân
núi có người hái thuốc
tên Lạc. Cha ông để
lại một cuốn sổ dược
thảo, dặn rằng thuốc quý
không chỉ ở rễ cây,
mà còn ở lòng người
biết chờ đúng mùa. Lạc
sống nhờ rừng, bán thuốc
vừa đủ nuôi vợ con.
Vì thế mỗi lần vào
núi, ông đều xem mây,
xem đất, rồi mới xem
túi tiền của người đặt
mua. Một năm, thương lái
từ phương xa đến tìm
cây huyết đằng non. Họ
nói nếu Lạc hái được
nhiều trong ba ngày, sẽ
trả gấp năm lần giá
thường. Số bạc ấy đủ
sửa mái nhà, mua trâu,
và cho con trai đi
học xa. Lạc biết huyết
đằng non chưa đủ tuổi
làm thuốc. Hái sớm thì
rễ yếu, rừng mất giống,
người bệnh uống cũng kém
hiệu. Nhưng nhìn mái nhà
dột và áo con vá
chằng, ông thấy bàn chân
mình muốn bước nhanh hơn
trí nhớ của cha. Cái
nghèo trước mắt kéo áo
ông rất mạnh, còn lời
dặn của cha chỉ kéo
khẽ trong lòng. Đêm ấy,
ông lên núi xem cây.
Trăng mỏng, lá non ướt
sương. Ông đưa dao lên
rồi dừng lại. Trong im
lặng, ông như nghe lời
cha, cây chưa chín mà
hái là lấy của ngày
mai để đốt cho bữa
nay. Sáng hôm sau, thương
lái thúc giục. Bạn nghề
của Lạc đã nhận bạc,
rủ ông cùng làm. Họ
bảo, rừng rộng lắm, một
mùa hái sớm có sao
đâu. Lạc chỉ đáp, người
lạc đường thường cũng bắt
đầu bằng câu, chỉ đi
một đoạn thôi. Câu nói
ấy khiến mấy người bật
cười, nhưng Lạc biết rừng
núi không cười với kẻ
quên đường về. Ông từ
chối món lợi lớn. Vợ
ông lo lắng nhưng không
trách. Bữa cơm hôm ấy
vẫn chỉ có rau núi
và ít cá khô. Lạc
nhìn con trai, lòng đau,
nhưng cũng thấy nhẹ vì
chưa dạy con đổi tương
lai lấy một túi bạc
vội. Mấy tháng sau, người
mua thuốc trong vùng bắt
đầu than bệnh không khỏi.
Huyết đằng hái non bị
phơi đầy chợ, màu đẹp
nhưng lực yếu. Thương lái
đã đi xa, còn tiếng
xấu ở lại trên vai
những người hái thuốc tham
nhanh. Người bệnh uống không
đỡ thì mất tiền, còn
người hái thuốc mất luôn
cái tên từng được tin.
Quan y trong huyện đến
kiểm tra. Ai bán thuốc
non đều bị phạt, nhiều
người mất giấy vào rừng.
Lạc mở sổ cho xem
ngày tháng, chỉ rõ vì
sao chưa hái. Quan y
gật đầu, giao cho ông
giữ vùng giống thuốc trên
núi. Đến đúng mùa, huyết
đằng chín đỏ, rễ chắc,
hương thơm. Lạc hái vừa
đủ, chừa lại gốc khỏe.
Thuốc của ông cứu được
nhiều người sốt rét, danh
tiếng lan xa. Số bạc
đến chậm hơn, nhưng sạch
và bền. Ông không hái
sạch một khoảnh nào, vì
hiểu rừng còn sống thì
nhà mình mới còn nghề.
Con trai hỏi, nếu ngày
trước cha nhận bạc thì
sao. Lạc nói, có thể
nhà ta đã sửa mái
sớm hơn, nhưng lòng cha
sẽ dột mưa nhiều năm.
Lợi không sai, chỉ sai
khi nó kéo chân ta
chạy trước đạo lý. Đời
người gặp cửa lợi thì
ai cũng muốn bước nhanh.
Nhưng trước khi vào, hãy
dừng một nhịp để hỏi
đường ấy có đưa mình
về được không. Giữ một
bước chậm hôm nay, có
khi giữ được cả mười
năm không lạc lối.