Cổ nhân dạy, giữ một
hạt giống lành trong ngày
gió dữ. Khi đời nổi
bão, người ta dễ ném
đi điều tử tế vì
nghĩ giữ cũng vô ích.
Nhưng có những mùa sau
chỉ còn trông vào hạt
nhỏ mà ta đã không
vứt bỏ hôm nay. Ở
một làng ven đồng có
lão nông tên Thuần. Ông
giữ giống lúa thơm của
cha ông để lại, mỗi
năm chọn từng bông chắc,
phơi riêng trên nong tre.
Người làng quý ông vì
lúa ấy ít nhưng hạt
dẻo, thơm như nắng cuối
mùa. Ông tin giống tốt
cũng như nết tốt, mất
một lần thì nhiều đời
sau khó tìm lại nguyên
vẹn. Một năm, châu chấu
kéo đến phá đồng. Lúa
non bị cắn trụi, kho
thóc cạn dần. Nhiều nhà
phải ăn cả phần giống
để sống qua tháng đói.
Con trai Thuần cũng khuyên
cha đem nốt chum giống
thơm ra nấu cháo. Thuần
nhìn vợ con gầy đi
mà lòng đau như dao
cứa. Chum giống ấy nếu
nấu lên chỉ đủ vài
bữa, nhưng nếu giữ lại
có thể mở đường cho
cả mùa sau. Giữa tiếng
gió dữ ngoài đồng, ông
ôm chum giống vào kho
trong. Con trai giận, nói
cha giữ hạt hơn giữ
người. Thuần không trách, chỉ
chia phần cháo của mình
cho cháu nhỏ. Ông bảo,
ta không giữ hạt để
khoe lòng cứng, ta giữ
vì sau cơn đói này
là một mùa đất cần
được gieo lại. Những ngày
sau, ông đi nhặt rau
dại, đào củ mài, đổi
chiếc áo bông lấy ít
khoai. Có người cười ông
dại, giữ một chum hạt
trong khi bụng đói. Thuần
nghe, chỉ đặt tay lên
nắp chum như giữ hơi
thở của ruộng đồng. Ông
hiểu bụng đói rất thật,
nhưng ngày mai cũng thật,
chỉ là ngày mai chưa
biết lên tiếng. Mùa mưa
tới, châu chấu tan. Nhiều
nhà còn sức nhưng không
còn giống gieo. Họ đứng
nhìn đồng trống mà buồn.
Thuần mở kho, đem chum
giống ra sân, chia từng
nắm nhỏ cho những nhà
từng cười mình. Con trai
ngạc nhiên, hỏi sao cha
không giữ riêng để nhà
mình giàu trước. Thuần đáp,
giống lành nếu chỉ nằm
trong một ruộng thì dễ
mất, gieo khắp làng mới
thành mùa. Cứu riêng một
nhà không bằng cứu chung
một cánh đồng. Dân làng
nhận giống, người cúi đầu,
người đỏ mắt. Họ cùng
nhau cày lại đất, đắp
lại bờ, canh chim ăn
mạ. Những nắm hạt nhỏ
đi qua nhiều bàn tay,
như lửa than được chuyền
để đêm dài không tắt.
Từ sân nhà này sang
sân nhà khác, lòng người
cũng ấm lại theo tiếng
hạt rơi. Đến mùa gặt,
đồng lúa thơm vàng hơn
năm cũ. Nhà Thuần không
giàu nhất, nhưng sân ông
đầy tiếng người cảm tạ.
Con trai lúc ấy mới
hiểu, hạt giống lành giữ
được trong ngày gió dữ
sẽ trả lại nhiều hơn
một nồi cháo. Về sau,
làng lập một kho giống
chung. Trên cửa kho, họ
khắc lời của Thuần, lúc
đói đừng ăn hết ngày
mai. Mỗi mùa, nhà nào
khá đều góp phần hạt
tốt, để khi gió dữ
trở lại, làng không trắng
tay. Đời người cũng vậy,
lúc khốn khó nhất càng
phải giữ lại một hạt
lành: một lời tử tế,
một phần trung thực, một
chút hy vọng. Đừng vì
gió dữ hôm nay mà
đốt hết mùa sau; phúc
lớn nhiều khi bắt đầu
từ hạt nhỏ được giữ
lại. Người còn giữ được
hạt lành thì còn giữ
được đường quay về với
điều thiện.