Cổ nhân dạy, biết giữ
một góc sạch trong lòng,
đời bụi không che mắt.
Người đi đường xa khó
tránh bùn đất bám áo,
nhưng nếu trong mắt còn
biết đâu là sạch, thì
dù chân lấm vẫn không
bước nhầm vào hố sâu.
Ở một phố cổ có
người quét chợ tên Sầm.
Công việc của ông thấp
bé, mỗi sáng cầm chổi
tre quét rác trước khi
mặt trời lên. Người bán
hàng ít ai để ý,
nhưng ai cũng quen thấy
lối chợ sạch dưới chân
mình. Ông tin con đường
sạch buổi sớm giúp người
ta bớt cau có khi
bắt đầu một ngày. Sầm
có đứa cháu tên An,
thông minh nhưng hay tủi
vì ông nghèo. Nó thấy
người giàu đi qua áo
đẹp, thấy trẻ khác được
học chữ, liền hỏi vì
sao ông cứ quét rác
cho thiên hạ mà nhà
mình vẫn thiếu gạo. Ông
Sầm đáp, nghèo không đáng
sợ bằng để lòng mình
thành bãi rác. Chợ bẩn
thì còn có chổi, lòng
bẩn thì lời nói và
việc làm đều có mùi.
An nghe mà chưa hiểu,
chỉ thấy tay ông chai
sần và áo vá nhiều
mảnh. Một hôm, An nhặt
được túi bạc rơi dưới
sạp vải. Nó giấu vào
áo, nghĩ chỉ cần một
phần nhỏ cũng đủ mua
sách. Nhưng khi nhìn ông
Sầm đang cúi nhặt từng
mảnh rác, nó bỗng thấy
túi bạc trong ngực nặng
như đá. An đem chuyện
nói với bạn. Bạn bảo,
người giàu mất chút bạc
chẳng sao, còn người nghèo
phải biết chớp thời. Lời
ấy nghe có lý như
bụi khô bay trong nắng.
An bước về nhà, mỗi
bước lại thấy góc sạch
trong lòng mình bị phủ
thêm một lớp mờ. Nó
nhận ra cái lợi bất
ngờ thường đi kèm một
câu tự bào chữa rất
ngọt. Tối đó, ông Sầm
nhóm đèn dầu vá chổi.
An đặt túi bạc trước
mặt ông. Ông không mắng,
chỉ hỏi, cháu cầm nó
có ngủ yên không. An
cúi đầu. Ông nói, thứ
làm ta thức không phải
bạc, mà là bụi đã
lọt vào mắt lòng. Sáng
hôm sau, hai ông cháu
mang túi bạc trả lại
người mất. Chủ sạp vải
ngạc nhiên, định thưởng nhiều.
Ông Sầm chỉ nhận một
quyển sách cũ cho An.
Ông bảo, bạc tiêu rồi
hết, nhưng bài học sạch
sẽ đi theo nó lâu
hơn. Từ đó, An chăm
học hơn. Mỗi sáng, trước
khi mở sách, nó phụ
ông quét một đoạn chợ.
Nó hiểu cây chổi không
chỉ quét rác dưới đất,
mà còn nhắc người cầm
chổi đừng để rác nhỏ
tích trong lòng. Nhiều năm
sau, An thi đỗ làm
thư lại. Có người đem
quà đến nhờ sửa sổ
thuế. An nhìn hộp quà,
nhớ túi bạc năm xưa
và cây chổi tre của
ông. Anh trả quà, giữ
sổ ngay, khiến người nghèo
không bị lấn phần ruộng.
Từ một góc lòng được
giữ, anh tránh được một
đời cúi mặt trước tiền
bạc. Khi về thăm chợ
cũ, An thấy ông Sầm
đã già, lưng còng nhưng
mắt vẫn sáng. Anh cúi
xuống cầm chổi quét thay
ông. Người trong chợ nhìn
vị thư lại quét rác,
mới hiểu có những góc
sạch không nằm trên áo
mà nằm trong nếp sống.
Đời người đi qua bụi
danh lợi, bụi hơn thua,
bụi nghèo khó. Không ai
giữ áo sạch mãi, nhưng
ai cũng có thể giữ
một góc lòng không vẩn
đục. Khi góc ấy còn
sáng, đường về với điều
thiện vẫn chưa mất. Giữ
được nó, người nghèo vẫn
có phẩm giá, người giàu
vẫn không quên đường ngay.