Cổ nhân dạy, biết giữ
một lời hẹn với chính
mình, phúc mới không tan.
Lời hứa với người khác
còn có người nhắc, lời
hứa với lòng mình nếu
bỏ quên thì chỉ có
đêm khuya biết ta đã
phụ ta thế nào. Ở
một làng làm giấy có
người thợ tên Kính. Cha
mất sớm, Kính từng tự
hẹn rằng mỗi tháng dù
nghèo cũng dành một ngày
làm giấy tốt tặng trường
làng, để trẻ nghèo có
chỗ tập viết. Ông tin
giấy trắng không chỉ nhận
chữ, mà còn giữ lại
phần sáng trong lòng người
viết. Những năm đầu, ông
giữ lời rất đều. Mỗi
lần đem xấp giấy trắng
đến trường, nhìn bọn trẻ
cúi đầu viết chữ, ông
thấy lòng nhẹ như tờ
giấy vừa hong nắng. Lời
hẹn ấy âm thầm nuôi
ông qua nhiều ngày mệt.
Sau này, giấy bán chạy,
thương lái đặt hàng nhiều.
Kính bận hơn, tiền vào
nhà nhiều hơn. Một tháng,
ông tự nhủ nghỉ tặng
một lần cũng không sao.
Rồi một lần thành hai
lần, hai lần thành cả
mùa. Sự bận rộn ban
đầu là khách ghé qua,
sau lại thành chủ ngồi
trong nhà. Không ai trách
ông. Thầy giáo cũng ngại
nhắc. Nhưng mỗi lần đi
qua trường, Kính nghe tiếng
bút tre cào trên giấy
xấu, lòng lại khựng. Ông
bảo mình đang lo cho
nhà trước, làm thiện để
sau cũng được. Lý lẽ
ấy nghe rất thuận tai,
nhưng càng thuận tai càng
làm ông xa lời hẹn
ban đầu. Một tối, con
gái ông hỏi vì sao
cha không còn đem giấy
cho lớp nữa. Kính đáp
qua loa rằng người lớn
có nhiều việc. Đứa bé
im lặng, rồi nói, vậy
lời hẹn với mình cũng
có thể bận mà quên
sao. Câu ấy khiến ông
cúi mặt. Đêm ấy, Kính
mở hòm cũ, thấy tờ
giấy đầu tiên mình từng
ghi lời hẹn. Mép giấy
đã vàng, nhưng chữ vẫn
còn thẳng. Ông chợt hiểu,
phúc không tan vì việc
lớn, mà vì những việc
nhỏ được giữ đúng lúc
lòng muốn buông. Sáng hôm
sau, ông dậy sớm làm
một mẻ giấy trắng. Thương
lái đến thúc hàng, ông
xin chậm nửa ngày. Người
ta chê ông dại, nhưng
Kính nói, hàng có thể
giao muộn, còn lòng đã
trễ hẹn lâu rồi. Nửa
ngày ấy không làm ông
nghèo đi, nhưng làm lòng
ông bớt mắc nợ. Khi
ông mang giấy đến trường,
bọn trẻ reo lên. Thầy
giáo nhận giấy, chỉ cúi
đầu rất lâu. Kính không
thấy mình cao hơn ai,
chỉ thấy trong lòng có
một góc vừa được dọn
sạch sau nhiều tháng bụi
phủ. Từ đó, ông đặt
riêng một chiếc rổ tre
ghi chữ giấy hẹn. Mỗi
tháng, dù lời nhiều hay
ít, ông vẫn bỏ vào
đó những tờ tốt nhất.
Con gái ông phụ cha
phơi giấy, học được rằng
giữ lời với lòng mình
là gốc của mọi chữ
tín. Chiếc rổ ấy nhắc
cả nhà rằng việc lành
phải có chỗ riêng, nếu
không sẽ bị việc lợi
chen mất. Nhiều năm sau,
những đứa trẻ dùng giấy
ấy có người đỗ đạt,
có người về làng dạy
học. Họ vẫn nhớ người
thợ giấy không quên lời
hẹn cũ. Kính lúc ấy
mới biết một việc lành
nhỏ giữ bền có thể
mở đường cho nhiều đời.
Đời người có nhiều lời
hẹn không ai chứng kiến:
bớt tham, sống ngay, giúp
người, sửa mình. Nếu tự
mình còn phụ mình, phúc
khó có nơi ở lại.
Giữ được một lời hẹn
với chính mình, lòng sẽ
có cột nhà không nghiêng.
Người biết giữ hẹn nhỏ
sẽ có sức giữ nghĩa
lớn khi gió
đời đổi chiều.