Cổ nhân dạy, biết giữ
một bữa cơm êm, tránh
được một đời xa cách.
Cơm canh có thể đạm
bạc, nhưng nếu lời nói
trên mâm quá sắc, người
trong nhà ăn xong vẫn
thấy lòng đói lạnh. Ở
một làng gốm có gia
đình ông Lễ. Ông làm
chum giỏi, tay khéo, nhưng
tính nóng. Mỗi bữa cơm,
hễ con cháu làm sai
việc lò nung, ông lại
đem ra mắng, khiến đôi
đũa trên tay ai cũng
chậm lại. Căn nhà vì
thế có khói bếp mà
thiếu tiếng cười. Con trai
cả của ông là Nhuận
ít nói. Ban ngày làm
việc chăm, tối đến chỉ
mong ăn bữa cơm yên.
Nhưng vừa ngồi xuống, ông
Lễ lại nhắc chiếc chum
nứt, nhắc mẻ men xấu,
nhắc từng lỗi cũ như
đếm sạn trong gạo. Nhuận
càng im lặng, ông Lễ
càng tưởng con lì, không
biết rằng sự im lặng
ấy là cánh cửa đang
khép dần. Một đêm, Nhuận
đặt bát xuống rồi ra
sân ngồi. Đứa cháu nhỏ
chạy theo hỏi vì sao
cha không ăn nữa. Nhuận
không đáp. Trong nhà, ông
Lễ nghe tiếng cửa khép
nhẹ, bỗng thấy mâm cơm
đầy mà lạnh. Hôm sau,
bà vợ ông Lễ đặt
trước mặt ông một chiếc
bát gốm nứt. Bà nói,
bát này nứt không phải
vì lửa mạnh một lần,
mà vì ngày nào cũng
bị gõ nhẹ vào cùng
một chỗ. Lòng người trong
nhà cũng vậy. Ông Lễ
im lặng. Ông nhớ thuở
nghèo, cả nhà từng chỉ
có rau muối mà vẫn
cười. Từ ngày lò gốm
khá hơn, ông lại biến
bữa cơm thành nơi xét
tội. Ông tưởng mình dạy
con, không ngờ đang đẩy
con ra xa. Nhận ra
điều ấy, ông thấy cổ
họng mình nghẹn hơn cả
lúc nuốt cơm khô. Tối
ấy, Nhuận về muộn. Ông
Lễ muốn hỏi chuyện chum
hỏng, nhưng nhìn bát cơm
nóng trước mặt con, ông
nuốt lời xuống. Ông chỉ
gắp cho con miếng rau
và nói, ăn đi đã,
chuyện lò để mai tính.
Một câu ít đi, mà
bát cơm như ấm lên
rất nhiều. Nhuận ngẩng lên,
mắt ngạc nhiên. Bữa cơm
hôm ấy không có món
ngon, nhưng có khoảng yên
lâu ngày mới trở lại.
Đứa cháu nhỏ cũng cười,
vì lần đầu nghe tiếng
bát đũa mà không kèm
tiếng trách. Sau bữa cơm,
ông Lễ gọi con ra
sân xem chum nứt. Không
còn trước mặt cả nhà,
lời ông mềm hơn. Nhuận
cũng nói thật chỗ mình
sai. Hai cha con sửa
cách pha đất, thay vì
sửa nhau bằng lời đau.
Khi người nghe không bị
làm mất mặt, lời sửa
sai cũng dễ đi vào
lòng hơn. Từ đó, nhà
ông đặt một lệ nhỏ:
trên mâm cơm không nhắc
lỗi cũ, không xử việc
nóng. Ai có điều khó
nói thì đợi chén trà
sau bữa. Lạ thay, việc
trong lò không vì thế
mà rối hơn, còn lòng
người lại gần hơn. Cái
lệ nhỏ ấy như đặt
một tấm chiếu mềm dưới
chân mọi người trong nhà.
Nhiều năm sau, Nhuận thay
cha giữ lò. Mỗi khi
con cháu làm hỏng gốm,
anh vẫn nghiêm, nhưng không
mắng trên mâm cơm. Anh
nói, lò nung cần lửa
mạnh, nhà ở cần hơi
ấm; đem nhầm lửa vào
nhà thì gốm chưa chắc
tốt, tình thân đã nứt.
Anh giữ lại sự nghiêm
của cha, nhưng bỏ đi
thói làm đau người trước
bữa ăn. Đời người có
nhiều chuyện phải sửa, nhưng
không phải chuyện nào cũng
đặt lên mâm cơm. Giữ
được một bữa cơm êm
là giữ một lối về
cho người thân. Nhà còn
bữa cơm yên, lòng còn
cửa để quay lại. Lời
chậm lại một nhịp, tình
thân có thêm một