Cổ nhân dạy, đừng để
một ngày lười biến thành
một đời nợ. Việc hôm
nay giống giọt nước trên
mái tranh, nhỏ thì lau
được, để lâu sẽ thấm
thành mảng ẩm làm mục
cả xà nhà. Ở làng
dệt có chàng trai tên
Tài. Cha mẹ mất sớm,
để lại cho anh khung
cửi và ít sợi gai.
Tài khéo tay nhưng hay
lần lữa. Mỗi sáng anh
tự nhủ nghỉ thêm một
chút, chiều dệt bù cũng
kịp. Người trong làng thương
anh, nhưng cũng thường lắc
đầu vì tài khéo mà
thiếu nết bền. Ban đầu
chỉ là một buổi. Rồi
một buổi thành một ngày,
một ngày thành cả tuần.
Sợi gai chất đống, đơn
hàng của khách nằm im
trên kệ. Tài vẫn nghĩ
mình còn trẻ, sức còn
nhiều, khi cần sẽ làm
một mạch. Cái đáng sợ
của lần lữa là nó
luôn nói bằng giọng rất
hiền. Trong làng có bà
cụ đặt tấm vải để
may áo tang cho chồng.
Bà dặn cần trước ngày
giỗ đầu. Tài nhận lời,
nhưng hôm thì đi xem
hội, hôm thì ngồi uống
trà với bạn. Mỗi lần
nhìn khung cửi, anh lại
tự hẹn ngày mai. Câu
ngày mai vì thế trở
thành chiếc chiếu êm che
lên đống việc chưa xong.
Đến sát ngày, trời đổ
mưa, sợi gai ẩm, khung
cửi kẹt. Tài thức trắng
đêm cũng không dệt kịp.
Bà cụ đến nhận vải,
thấy khung còn trống, chỉ
lặng người. Sự im lặng
ấy nặng hơn mọi lời
mắng. Tài cúi đầu xin
lỗi. Bà nói, áo có
thể may bằng vải khác,
nhưng lời hẹn với người
đã khuất thì không còn
ngày nào khác để chờ.
Tài nghe mà mặt nóng,
lần đầu thấy một ngày
lười của mình đã thành
món nợ trong lòng người.
Đêm đó, anh ngồi trước
khung cửi. Tiếng mưa nhỏ
trên mái như đếm từng
việc bị bỏ qua. Anh
nhớ lời cha dặn, việc
nhỏ để quá hạn sẽ
kéo thêm lỗi, thêm lo,
thêm hổ thẹn. Càng nghe,
anh càng hiểu nợ việc
cũng biết sinh lãi trong
lòng. Sáng hôm sau, Tài
đem phần tiền công trả
lại và tự xin dệt
cho bà một tấm vải
khác, không lấy tiền. Bà
nhận, không phải vì cần
vải, mà vì thấy anh
còn biết quay về với
chữ tín. Tấm vải ấy
dệt chậm, nhưng từng đường
sợi là một lần anh
tự gỡ nợ cho lòng.
Từ đó, Tài treo cạnh
khung cửi một thẻ gỗ
khắc hai chữ, hôm nay.
Mỗi sáng, trước khi uống
trà, anh dệt xong phần
đã định. Việc ít đi
khi làm sớm, nhưng nặng
như đá khi để qua
nhiều ngày. Mấy năm sau,
Tài trở thành thợ dệt
được tin cậy. Khách quý
ông không chỉ vì vải
bền, mà vì ngày hẹn
không bị kéo dài. Anh
dạy học trò rằng người
thắng được cơn lười buổi
sáng sẽ bớt nợ đời
lúc chiều tối. Nhờ giữ
đúng từng ngày, anh không
còn sợ tiếng mưa đêm
nhắc việc cũ. Có học
trò hỏi, lỡ nghỉ một
ngày thì sao. Tài chỉ
lên mái tranh đã được
sửa, nói, một giọt nước
không đáng sợ nếu lau
ngay. Đáng sợ là quen
nhìn nó rơi rồi tự
bảo mai hãy tính. Đời
người không thua vì một
việc lớn, mà thường mòn
vì nhiều lần trì hoãn
điều nhỏ. Làm đúng việc
hôm nay là giữ nhẹ
đôi vai ngày mai. Đừng
để một ngày lười biến
thành một đời nợ không
trả hết. Người biết bắt
đầu sớm sẽ giữ được
bình yên mà người chậm
trễ phải đi tìm. Việc
nhỏ xong đúng lúc chính
là phúc nhỏ giữ nhà
khỏi rối.