Cổ nhân dạy, biết giữ
một lời nhỏ sau lưng,
phúc đức không rời cửa.
Lời nói khi người khác
vắng mặt giống hạt bụi
rơi vào chum nước; nhỏ
đến đâu cũng có thể
làm đục cả lòng người.
Ở trấn Đông Khê có
người thợ mộc tên Lương.
Tay nghề ông khéo, nhà
không giàu nhưng ai cần
sửa cửa, đóng bàn, vá
mái đều tìm đến. Ông
có một người học việc
trẻ tên Tín, tính lanh
lợi nhưng miệng còn nhanh
hơn tay. Trong xưởng, Lương
thường dạy rằng gỗ có
thớ, người có thể diện;
đụng sai một chút đều
để lại vết. Một hôm,
nhà phú hộ đặt Lương
làm chiếc tủ thờ. Tín
đi theo phụ việc, thấy
con trai phú hộ vụng
về làm rơi khay trà.
Khi ra chợ mua đinh,
Tín kể lại chuyện ấy
với mấy người bán hàng,
còn thêm vài câu chê
cười cho vui miệng. Lời
nói như mạt cưa gặp
gió, bay rất nhanh. Chiều
ấy, cả xóm đã biết
chuyện con trai phú hộ
hậu đậu. Người bị chê
nghe được, mặt đỏ bừng,
không mắng Tín nhưng lặng
lẽ hủy đơn đặt tủ.
Tín không nhìn thấy đường
đi của lời mình, nên
càng không biết nó đã
chạm vào đâu. Tín về
xưởng còn cho rằng mình
chỉ đùa. Lương không đánh
mắng, chỉ đưa cho cậu
một nắm mạt cưa và
bảo đem rắc ngoài sân.
Gió thổi một lát, mạt
cưa tản vào bụi tre,
khe đá, vũng nước, không
còn nhặt lại được. Lương
nói, lời sau lưng cũng
vậy. Con tưởng nhẹ nên
buông ra, nhưng nó rơi
vào tai người khác thì
nặng như đá. Một câu
nói vui có thể làm
người ta mất mặt, một
lần mất mặt có thể
làm ân tình khép cửa.
Tín xấu hổ, xin đến
nhà phú hộ nhận lỗi.
Lương bảo, xin lỗi là
việc phải làm, nhưng trước
hết con phải học cách
giữ miệng khi không có
người đối diện. Nói tốt
sau lưng mới là cái
tốt thật, vì lúc ấy
con không cần ai khen.
Tín đến xin lỗi. Con
trai phú hộ im lặng
rất lâu rồi nói, khay
trà vỡ có thể mua
cái khác, nhưng lời chê
truyền khắp chợ khiến ta
không dám bước ra ngoài.
Tín nghe mà thấy mặt
mình nóng hơn lửa bếp.
Từ đó, mỗi khi nghe
người khác bàn chuyện ai
vắng mặt, Tín không góp
thêm lời sắc. Có lần
người ta chê một góa
phụ nghèo nợ tiền gỗ,
Tín chỉ nói, bà ấy
từng trả đủ từng đồng,
xin đừng lấy một mùa
khó mà quên cả đời
ngay thẳng. Cậu hiểu rằng
im lặng trước lời xấu
cũng là một cách vá
lại mái nhà nhân nghĩa.
Lời giữ được hôm ấy
lại đi xa theo hướng
khác. Người trong chợ bắt
đầu biết Tín không còn
miệng nhanh như trước. Góa
phụ nghe chuyện, đem ít
bánh đến cảm ơn, nói
một câu bênh vực sau
lưng đã giúp bà giữ
được chút danh dự để
buôn bán tiếp. Năm sau,
Lương già yếu, giao xưởng
lại cho Tín. Trước cửa
xưởng, ông treo một tấm
gỗ nhỏ khắc rằng, đục
gỗ lệch còn sửa được,
đục lòng người bằng lời
nói thì khó lành. Ai
đến đọc cũng tự nhẹ
giọng hơn. Đời người có
nhiều lúc không bị thử
bằng việc lớn, mà bằng
một câu nhỏ khi người
khác không có mặt. Biết
giữ một lời nhỏ sau
lưng, phúc đức không rời
cửa; vì người biết giữ
danh dự cho người khác
cũng đang giữ phúc cho
nhà mình. Cửa nhà muốn
bền không chỉ nhờ then
gỗ chắc, mà còn nhờ
cái miệng của người trong
nhà biết chừa đường cho
người ngoài.