Cổ nhân dạy, biết để
một phần đường cho người
sau, phúc không cần gõ
cửa. Con đường hẹp không
đáng sợ bằng lòng người
chật; người biết nhường một
bước thường tự mở được
nhiều lối về sau. Ở
chân núi có người lái
buôn tên Đạt, chuyên chở
muối qua đèo. Đường đèo
chỉ vừa một xe đi,
bên là vách đá, bên
là vực sâu. Đạt quen
đi trước, luôn muốn hàng
mình qua nhanh để kịp
phiên chợ. Ông tin rằng
người nhanh chân sẽ thắng,
nhưng chưa hiểu rằng đường
đời không chỉ tính bằng
bước trước sau. Một sáng,
Đạt gặp chiếc xe củi
của ông lão nghèo đang
lên dốc. Theo lẽ thường,
xe xuống dốc nên lùi
lại nhường. Nhưng Đạt sợ
mất giờ, quát người già
kéo xe nép sát vào
vách đá. Ông lão cố
tránh, bánh xe mắc vào
đá, bó củi đổ xuống
đường. Đạt không giúp, chỉ
cau mặt đi qua. Người
theo sau nhìn thấy nhưng
không ai dám nói, vì
túi muối của Đạt lúc
ấy nặng hơn lòng trắc
ẩn trong mắt họ. Chiều
ấy, mưa rừng ập xuống.
Đạt trở về thì gặp
đoạn đường sạt lở, xe
muối kẹt giữa bùn. Ông
gọi mãi không ai nghe.
Đêm xuống, sương núi lạnh,
con ngựa run lên, còn
Đạt lần đầu thấy con
đường quen hóa xa lạ.
Lúc ấy ông mới biết
khi mình cần người khác,
tiếng gọi cũng có thể
bị núi rừng nuốt mất.
Gần nửa đêm, chính ông
lão xe củi đi qua.
Lưng ông còn đau vì
cú ngã ban sáng, nhưng
thấy người gặp nạn, ông
đặt bó củi xuống, chèn
đá dưới bánh, gọi thêm
dân bản đến kéo xe
giúp. Ánh đuốc nhỏ trong
tay ông lão lúc ấy
sáng hơn mọi lời giảng
về nhân nghĩa. Đạt xấu
hổ, hỏi vì sao ông
còn giúp. Ông lão nói,
đường núi hẹp nên càng
phải để phần cho nhau;
hôm nay ta cứu xe
ông, ngày mai biết đâu
con cháu ta cũng cần
ai đó nhường một lối.
Câu ấy làm Đạt im
lặng suốt đường về. Ông
nhớ cảnh mình quát người
già, nhớ bó củi rơi
trong bùn. Túi muối vẫn
còn, nhưng mặt ông nóng
như vừa đánh mất thứ
quý hơn tiền lời. Người
ta có thể qua được
một khúc đèo, nhưng không
dễ qua khỏi sự hổ
thẹn trong lòng. Từ đó,
mỗi khi qua đèo, Đạt
luôn dừng trước khúc hẹp,
nhìn xem ai đang cần
đi trước. Có lần ông
nhường một đoàn người gánh
thuốc cho làng bệnh, nhờ
vậy cứu được nhiều người
trong đêm sốt. Tin ấy
lan đi. Người trong vùng
không chỉ mua muối của
Đạt vì hàng tốt, mà
vì biết ông không còn
ép người ở chỗ hẹp.
Phiên chợ đông hơn, nhưng
lòng ông lại nhẹ hơn
ngày xưa rất nhiều. Cái
lợi đến chậm nhưng bền,
vì nó được đặt trên
lòng tin chứ không đặt
trên sự lấn ép. Về
già, Đạt dựng một mái
nghỉ bên đoạn đèo khó,
để người qua đường tránh
mưa và chờ nhau. Trên
cột gỗ, ông khắc dòng
chữ, đường hẹp nhường nhau
một bước, đời rộng trả
lại mười phần. Đời người
ai cũng có lúc đứng
trước một lối chật. Đừng
chen hết phần thuận về
mình, vì phúc thường đi
theo người biết chừa đường
cho kẻ khác. Biết để
một phần đường cho người
sau, phúc không cần gõ
cửa. Nhường người không làm
mình thấp đi; nó chỉ
chứng tỏ trong lòng còn
đủ rộng để trời đất
đặt phúc vào.