Cổ nhân dạy, đừng để
một chút hơn thua làm
vỡ cả mâm cơm yên.
Nhà có thể nghèo, bữa
cơm có thể đạm bạc,
nhưng nếu ai cũng muốn
thắng một câu thì hơi
ấm cũng bị đẩy ra
ngoài cửa. Ở làng An
Thủy có hai anh em
ruột là Tự và Hòa.
Cha mẹ mất sớm, họ
cùng chăm mảnh vườn và
một căn nhà cũ. Tự
làm anh, hay tính toán;
Hòa làm em, hiền nhưng
trong lòng cũng có phần
tự ái. Một vụ mùa,
cây cau trước sân ra
nhiều buồng. Tự cho rằng
mình chăm bón nhiều nên
phần hơn phải thuộc về
mình. Hòa nói mình cũng
gánh nước mỗi ngày, không
thể chỉ nhận phần nhỏ.
Chuyện cau vốn nhỏ, lời
qua tiếng lại lại lớn
dần. Khi cái tôi đứng
trước tình thân, trái cau
nhỏ cũng hóa thành hòn
đá chặn cửa. Tối ấy,
vợ con hai nhà ngồi
chung mâm. Tự nhắc chuyện
cau, Hòa đáp lại. Một
câu hơn thua kéo theo
một câu cũ, rồi chuyện
cha mẹ, chuyện đất vườn,
chuyện ai từng chịu thiệt.
Mâm cơm nguội dần mà
không ai để ý. Đứa
cháu nhỏ làm rơi bát
vì sợ. Tiếng bát vỡ
khiến mọi người im lặng,
nhưng lòng đã nứt trước
đó rất lâu. Từ hôm
ấy, hai nhà ăn riêng.
Cánh cửa giữa sân vẫn
mở, mà bước chân qua
lại thưa dần. Cái đáng
sợ không phải là tiếng
bát rơi, mà là sự
im lặng lạnh đi sau
đó. Trong làng có cụ
Đạm, người từng làm trưởng
họ. Cụ đến chơi, thấy
hai bếp nổi lửa riêng,
liền xin mỗi nhà một
bát cơm trắng. Cụ đặt
hai bát cạnh nhau rồi
hỏi, gạo cùng ruộng, nước
cùng giếng, sao vào miệng
lại thành hai nhà lạnh.
Tự cúi đầu, Hòa cũng
không nói. Cụ Đạm nhặt
mảnh bát vỡ, bảo rằng
bát vỡ còn có thể
thay, nhưng trẻ nhỏ nhìn
người lớn hơn thua thì
trong lòng chúng cũng học
cách dựng tường. Lúc ấy
hai anh em mới nhìn
sang đám con đang lặng
lẽ. Cụ kể, ngày xưa
cha mẹ họ từng nhường
nhau từng chén cháo để
giữ nhà qua đói. Nếu
hôm nay con cháu vì
mấy buồng cau mà chia
mâm, thì người đã khuất
nghe được cũng lạnh lòng.
Lời cụ nhẹ nhưng rơi
đúng chỗ đau. Có những
lời nhắc không cần lớn,
chỉ cần chạm đến gốc
rễ của tình thân. Sáng
hôm sau, Tự tự tay
hái cau đem sang nhà
em, nói phần này để
cúng cha mẹ trước. Hòa
cũng đem rổ rau mới
hái sang, nói bữa tối
ăn chung như cũ. Không
ai nhắc ai thắng, chỉ
cùng sửa lại chiếc bàn
đã lệch chân. Bữa cơm
tối ấy không nhiều món,
nhưng tiếng bát đũa chạm
nhau nghe ấm. Đứa cháu
nhỏ lại dám cười. Tự
hiểu mình giữ được một
phần cau mà suýt mất
cả lối về nhà em;
Hòa hiểu nhịn một câu
không làm mình kém đi.
Một bữa cơm yên có
khi quý hơn cả mùa
cau được giá. Về sau,
mỗi khi trong nhà có
chuyện chia phần, hai anh
em đặt mâm cơm ra
trước rồi nói. Cơm còn
nóng thì lời cũng dễ
mềm. Họ dạy con cháu,
trong nhà đừng lấy thắng
thua làm thước đo, hãy
lấy yên ổn làm phúc.
Đời sống chung không tránh
khỏi phần hơn phần kém.
Nhưng trước khi tranh đến
cùng, hãy nhìn mâm cơm
và những đôi mắt trẻ
nhỏ. Đừng để một chút
hơn thua làm vỡ cả
mâm cơm yên. Người biết
dừng trước mâm cơm là
người còn biết giữ nhà
trước khi giữ phần