Cổ nhân dạy, đừng để
một ngày muộn mà thành
một đời lỗi hứa. Có
việc tưởng chỉ chậm một
hôm, nhưng lòng người chờ
lâu quá sẽ hóa thành
vết nứt không biết lấy
gì lấp lại. Ở trấn
ven núi có người thợ
thuốc tên Lễ. Ông giỏi
hái dược liệu, thường chữa
bệnh cho dân nghèo. Bạn
thân của ông là Quân,
một người làm ruộng hiền
lành, từng cứu Lễ khỏi
trận lũ khi cả hai
còn trẻ. Tình bạn ấy
từng được dân làng xem
như hai bờ giữ một
dòng nước chung. Một năm,
mẹ Quân bệnh nặng, cần
vị thuốc mọc trên sườn
đá. Lễ hứa sáng hôm
sau sẽ lên núi hái
giúp. Quân nắm tay bạn,
nói chỉ cần đúng ngày,
vì bệnh mẹ đã yếu.
Lễ gật đầu rất chắc.
Nhưng sáng ấy, nhà phú
hộ gọi Lễ đến xem
bệnh cho con trai và
trả công hậu. Lễ nghĩ
vị thuốc trên núi để
chiều đi cũng được. Ông
tự nhủ chỉ muộn nửa
ngày, tình bạn bao năm
chắc không vì vậy mà
trách. Lòng người thường bắt
đầu sai từ câu tự
nhủ rằng vẫn còn kịp.
Chiều xuống, mưa núi kéo
đến. Lễ không lên được
sườn đá. Ông định sáng
mai đi bù, nhưng đêm
ấy mẹ Quân qua đời.
Khi nghe tin, Lễ đứng
chết lặng, túi bạc trong
tay bỗng nặng như đá.
Quân không mắng. Chính sự
im lặng ấy làm Lễ
đau hơn. Trong lễ tang,
Quân chỉ nói, ta không
trách ông không cứu được
mẹ, ta buồn vì ông
đã hứa một ngày mà
để ngày ấy trôi qua.
Một lời không trách đôi
khi là tấm gương soi
rõ nhất điều mình đã
làm. Từ đó, Lễ vẫn
chữa bệnh cho người nhưng
trong lòng luôn có một
khoảng lạnh. Mỗi khi ai
nhờ việc gấp, ông lại
nhớ sườn núi mưa hôm
ấy. Danh tiếng có thể
còn, nhưng một lời hứa
lỗi đã lấy đi sự
bình yên. Năm sau, con
trai Quân bị rắn cắn
khi làm ruộng. Người nhà
chạy đến gọi Lễ. Lần
này, ông bỏ cả bữa
cơm, vác hòm thuốc đi
ngay, không hỏi tiền công,
không nhìn trời tối. Đứa
trẻ được cứu. Quân nhìn
Lễ rất lâu rồi nói,
người đã biết chạy đúng
lúc thì lòng cũ cũng
bớt đau một chút. Lễ
rơi nước mắt, hiểu rằng
không phải lời xin lỗi,
mà là hành động đúng
lúc mới vá được phần
nào lỗi muộn. Cơ hội
thứ hai không xóa được
ngày cũ, nhưng giúp người
biết lỗi học cách sống
khác đi. Từ đó, trước
cửa hiệu thuốc, Lễ treo
tấm bảng ghi rõ, việc
gấp không để qua đêm.
Ông dạy học trò rằng
thuốc quý có thể mất
dược tính, lời hứa cũng
vậy; chậm quá thì còn
hình mà mất nghĩa. Về
già, Lễ thường lên sườn
đá hái thuốc vào ngày
giỗ mẹ Quân, rồi đem
biếu những nhà nghèo có
người bệnh. Ông không làm
để chuộc hết lỗi, vì
có lỗi không thể chuộc
trọn; ông làm để nhắc
mình đừng thêm một lần
muộn nữa. Đời người có
những việc đợi được, nhưng
lòng người trong lúc nguy
nan thì không. Nếu đã
hứa điều đúng lúc, hãy
làm khi còn kịp. Đừng
để một ngày muộn mà
thành một đời lỗi hứa,
vì phúc đức thường nằm
ở chữ kịp thời. Việc
lành đúng lúc nhỏ đến
đâu cũng hơn việc lớn
đến sau khi người ta
đã tuyệt