Cổ nhân dạy, biết giữ
một ngọn đèn nhỏ trong
lòng, đêm dài cũng có
lối đi. Người đời sợ
bóng tối bên ngoài, nhưng
đáng sợ hơn là khi
trong tâm mình tắt mất
một chút thiện lương. Ở
một xóm ven sông có
chàng thợ mộc tên Khiêm.
Nhà nghèo, cha mất sớm,
mẹ bệnh lâu ngày, nên
anh thường đi làm khi
trời chưa sáng và trở
về lúc bến nước đã
phủ sương. Một mùa lũ,
làng mất mùa, gỗ quý
khan hiếm. Có người lái
buôn ghé xưởng, đưa cho
Khiêm túi bạc, bảo anh
tráo một cây cột kém
vào nhà thờ họ mới
dựng. Túi bạc ấy đủ
mua thuốc cho mẹ trong
nhiều tháng. Anh cầm lên,
lòng run như chiếc đèn
trước gió. Nếu nhận, không
ai biết ngay. Nếu từ
chối, căn nhà mình vẫn
lạnh. Ngoài sân, gió thổi
qua phên nứa, tiếng mẹ
ho làm anh nghe rõ
cả sự yếu mềm của
mình. Đêm đó, mẹ anh
ho từng cơn. Bà nhìn
ngọn đèn dầu leo lét
rồi nói, nhà nghèo có
thể thiếu cơm, nhưng lòng
người đừng thiếu sáng. Đèn
nhỏ mà giữ được, đường
tối còn qua. Khiêm thức
trắng. Anh nhớ những cột
nhà từng đỡ mưa nắng
cho bao gia đình. Một
cây gỗ xấu đặt sai
chỗ không chỉ làm nghiêng
mái, mà còn làm nghiêng
cả lòng tin của người
làm nghề. Anh hiểu nghề
mộc không chỉ đẽo gỗ,
mà còn đẽo lòng mình
cho thẳng trước đồng tiền
cong. Sáng hôm sau, Anh
trả lại túi bạc. Người
lái buôn cười nhạt, bảo
anh cố chấp thì suốt
đời nghèo. Anh chỉ cúi
đầu, nói nghèo là bóng
tối ngoài cửa, gian dối
mới là tắt đèn trong
lòng. Vài ngày sau, nhà
thờ họ dựng xong. Khi
bão lớn kéo qua, nhiều
mái tranh trong làng tốc
lên, nhưng căn nhà gỗ
ấy vẫn đứng vững. Dân
làng mới biết ai đã
giữ từng cây cột ngay
thẳng. Giữa tiếng gió rít,
những mộng gỗ khít chặt
như lời thề âm thầm
của người thợ nghèo. Người
trưởng họ tìm đến, đặt
trước mặt Khiêm một khoản
tiền công lớn hơn. Nhưng
điều quý nhất không phải
bạc, mà là câu ông
nói: từ nay việc khó
trong làng, cứ tìm người
thợ không bán ánh đèn
lòng. Tiếng tốt lan xa.
Khách tìm Khiêm vì mộng
gỗ, kèo nhà, cửa bếp,
nhưng ở lại vì thấy
nơi anh một sự yên
ổn. Người giữ được một
điều nhỏ trong tối thường
khiến người khác dám tin.
Mẹ Khiêm dần có thuốc.
Bà không nói mình đã
cứu con bằng một câu,
chỉ mỗi tối châm đèn
rồi để anh tự nhìn.
Ngọn lửa nhỏ ấy nhắc
anh rằng phúc không đến
từ đường tắt. Đời người
ai cũng có đêm dài:
khi túng thiếu, khi bị
ép, khi thấy người khác
đi nhanh nhờ lối cong.
Nhưng đêm dài không làm
người lạc, nếu trong lòng
còn một điểm sáng để
nhận ra đường thẳng. Giữ
thiện lương không phải lúc
nào cũng được khen ngay.
Có khi chỉ là tự
không hổ thẹn khi khép
cửa ngủ. Có khi là
để con cháu sau này
nhắc đến tên mình mà
không cúi mặt. Vậy nên,
lúc đời tối nhất, đừng
vội bán ngọn đèn nhỏ
trong lòng. Một chút ngay
thẳng còn lại có thể
soi qua cơn nghèo, cơn
sợ, cơn tham. Đèn còn
sáng, phúc còn đường về.
Người xưa gọi đó là
căn phúc âm thầm: không
ồn ào, không khoe sáng,
nhưng bền bỉ chở người
qua tối. Người giữ đèn
ấy sẽ giữ được mình.