Cổ nhân dạy, biết nhường
một bước nơi cửa hẹp,
đường đời tự rộng thêm.
Người chỉ chăm chen lên
trước thường tưởng mình nhanh,
nhưng nhiều khi lại đánh
rơi điều quý nhất là
lòng người phía sau. Ở
phố chợ ven sông có
người buôn vải tên Thành.
Ông khéo tính, bán hàng
giỏi, nhưng hễ gặp lối
hẹp là muốn đi trước.
Từ bến nước đến quầy
chợ, ông ít khi chịu
nhường ai. Ông nghĩ nhường
là chậm, chậm là mất
lời, nên chân thường nhanh
hơn mắt nhìn người. Một
sáng mùa mưa, Thành gánh
vải qua cây cầu gỗ
hẹp. Bên kia, một bà
lão cũng đang chống gậy
sang. Ông cau mặt, bảo
mình đang vội phiên chợ,
rồi bước lên trước. Bà
lão lùi lại, nhưng tấm
ván ướt trơn. Bà suýt
ngã, giỏ rau rơi xuống
nước. Thành vẫn kịp qua
cầu, song tiếng thở dài
của người đứng quanh đã
theo ông vào tận quầy
hàng. Hôm ấy, vải của
Thành đẹp mà khách thưa.
Một cụ già chỉ nói
nhỏ, người bán biết giữ
đường cho người khác thì
khách mới muốn mở đường
đến mình. Câu ấy khiến
ông bực, nhưng không quên
được. Gió mưa ngoài hiên
không lạnh bằng cảm giác
bị người quen quay mặt.
Chiều về, Thành gặp thầy
đồ cũ dưới mái đình.
Thầy không trách, chỉ đặt
hai chiếc đũa vào một
miệng chén hẹp. Cả hai
cùng chen thì mắc lại,
một chiếc lùi ra thì
chiếc kia vào được. Thầy
bảo, đường hẹp không làm
người khổ bằng lòng hẹp.
Nhường một bước không mất
phần mình, chỉ là cho
sự bình an có chỗ
đi qua. Thành nghe, lần
đầu thấy cái vội của
mình thật nhỏ. Ông nhớ
lại giỏ rau rơi, rồi
thấy trong lòng mình còn
hẹp hơn cây cầu. Sáng
sau, ông lại qua cầu.
Thấy một đứa trẻ gánh
nước run tay, Thành đứng
nép sang bên, giữ hộ
dây gánh rồi để nó
đi trước. Cây cầu vẫn
hẹp, mà lòng ông bỗng
nhẹ. Ông còn nhặt giúp
chiếc gáo rơi, việc nhỏ
mà đứa trẻ nhớ mãi.
Tin nhỏ ấy lan trong
chợ. Bà lão hôm trước
mang giỏ rau mới đến,
không nhắc chuyện cũ, chỉ
mua một thước vải. Thành
cúi đầu xin lỗi, lời
nói chậm nhưng thật. Bà
lão mỉm cười, như thể
một thước vải không quý
bằng một tấm lòng biết
sửa. Từ đó, quầy vải
của ông đông hơn. Không
phải vì vải bỗng tốt
hơn, mà vì khách thấy
ở đó có một người
biết dừng, biết đợi, biết
để người yếu đi qua
trước mình. Thành cũng dạy
con rằng khi gặp cửa
hẹp, hãy nhìn xem ai
cần qua trước. Người già,
trẻ nhỏ, người đang gánh
nặng, người đang buồn, đều
đáng được một khoảng đường
bình yên. Nhường cho họ
không làm mình thấp đi,
chỉ làm nếp nhà cao
thêm. Đời người có nhiều
cửa hẹp hơn ta tưởng:
một bữa cơm thiếu chỗ,
một lời tranh phần, một
lần chia lợi, một phút
nóng lòng. Nếu ai cũng
tiến lên, tình nghĩa dễ
bị kẹt lại. Cửa hẹp
thử chân người, còn việc
hẹp thử lòng người. Biết
nhường không phải tự hạ
thấp mình. Đó là giữ
cho đường chung khỏi đổ
vỡ. Khi ta để người
khác qua trong yên ổn,
có ngày chính ta cũng
được đời mở cho một
lối. Vậy nên, gặp cửa
hẹp đừng chỉ hỏi ai
được trước. Hãy hỏi ai
cần bình an hơn. Nhường
một bước, phúc không mất
đi; trái lại, đường đời
vì lòng rộng mà tự
rộng thêm. Một nhà, một
làng, một đời người đều
rộng ra từ những bước
lùi biết nghĩ.