Cổ nhân dạy, đừng để
một bát cơm hơn làm
lạnh cả mái nhà. Trong
nhà, phần ăn có thể
ít nhiều, nhưng tình thân
một khi nguội đi thì
mâm đầy cũng thành vắng.
Người biết thương nhau thường
nhìn bát người khác trước
khi nhìn bát mình. Ở
xóm bên chân núi có
gia đình ông Quảng, ba
đời sống chung dưới một
mái ngói cũ. Nhà không
giàu, nhưng bữa tối luôn
đủ tiếng gọi nhau. Người
ngoài khen nếp nhà ấy
ấm hơn bếp lửa, vì
già trẻ đều biết chờ
nhau ngồi xuống. Từ ngày
mùa màng thất bát, gạo
trong chum vơi nhanh. Con
dâu trưởng lo con nhỏ,
con dâu thứ chăm mẹ
bệnh. Chỉ một bữa cơm
thiếu cá, lời qua tiếng
lại đã nổi lên như
khói cay. Ai cũng có
cái khó để kể, nên
chẳng ai còn nghe nỗi
khó của người kia. Người
trưởng nam gắp miếng ngon
cho con mình trước. Em
trai nhìn thấy, mặt sầm
xuống. Không ai nói thẳng,
nhưng đũa chạm bát nghe
nặng hơn mọi ngày. Một
bát cơm bỗng chia nhà
thành hai phía. Mẹ già
đặt đũa xuống, bảo khi
đói, miệng người dễ tính
phần hơn tính nghĩa. Nhưng
cơm ăn qua một bữa,
còn lời lạnh có khi
ở lại cả năm. Cả
nhà im lặng, chỉ nghe
mưa rơi ngoài hiên. Đêm
ấy, ông Quảng đem chiếc
thúng cũ ra vá. Ông
kể ngày xưa cha ông
từng nhường bát cơm cuối
cho người em ốm, nhờ
vậy anh em đi qua
được một mùa đói mà
không mất nhau. Cái đói
qua rồi, câu chuyện nhường
cơm vẫn còn nuôi con
cháu. Ông nói, nhà nghèo
sợ nhất không phải thiếu
gạo, mà là thiếu người
biết nghĩ cho nhau. Gạo
hết còn vay được, lòng
đã lạnh thì đem vàng
cũng khó hâm nóng. Câu
ấy chạm vào từng người.
Sáng hôm sau, con dâu
trưởng nấu cháo loãng hơn,
nhưng múc đều từng bát.
Con dâu thứ mang rau
muối ra đặt giữa mâm.
Không ai được phần nhiều,
nhưng ai cũng thấy mình
còn được nhớ đến. Người
trưởng nam gắp miếng trứng
nhỏ sang bát mẹ. Em
trai lặng lẽ đẩy chén
nước mắm về phía cháu.
Những việc ấy bé như
hạt gạo, mà làm căn
nhà bớt lạnh. Trẻ nhỏ
nhìn thấy, tự nhiên cũng
biết chừa phần rau non
cho bà. Vài tháng sau,
mùa mới tốt hơn. Chum
gạo lại đầy, nhưng cả
nhà vẫn giữ thói quen
nhìn quanh trước khi gắp.
Trẻ nhỏ học được rằng
ăn chậm một chút để
người khác đủ phần cũng
là một thứ lễ nghĩa.
Khách đến chơi thấy mâm
cơm giản dị mà vui.
Ông Quảng chỉ cười, nói
nhà này từng suýt lạnh
vì một bát cơm hơn,
nên bây giờ ai cũng
biết giữ hơi ấm bằng
một lần nhường. Đời người
nhiều khi không tan vì
chuyện lớn, mà vì phần
nhỏ tính quá kỹ. Một
miếng ngon, một chỗ ngồi,
một câu hơn thua, nếu
đặt cái tôi vào trước,
tình thân sẽ lui ra
sau. Lúc ấy người thắng
phần lại là người thua
lòng. Biết nhường trong bữa
cơm không chỉ là phép
lịch sự. Đó là cách
dạy con cháu rằng người
nhà quan trọng hơn phần
hơn. Mâm cơm có thể
đạm bạc, nhưng lòng biết
nghĩ cho nhau thì phúc
vẫn đầy. Vậy nên, khi
ngồi cùng người thân, đừng
để một bát cơm hơn
làm lạnh cả mái nhà.
Hãy gắp cho nhau một
chút phần thương. Cơm có
thể vơi, nhưng nghĩa đầy
thì nhà vẫn ấm. Một
bữa biết nhường có thể
giữ lại nếp nhà cho
nhiều đời sau.