Cổ nhân dạy, giữ một
lời thật lúc khó, hơn
trăm lời hay lúc yên.
Khi đời thuận, ai cũng
có thể nói điều đẹp;
đến lúc gió ngược mới
biết miệng người có còn
đi cùng lương tâm hay
không. Ở làng dệt ven
sông có người thợ tên
Tín. Ông nổi tiếng khéo
tay, vải dệt mịn như
mặt nước mùa thu. Khách
quý thường đặt hàng trước,
vì tin lời hẹn của
ông hơn tin giấy đóng
dấu. Một năm nước lũ
dâng cao, tằm chết nhiều,
sợi tơ khan hiếm. Đúng
lúc ấy, Tín còn nợ
một đơn vải cưới cho
cô gái nghèo trong làng.
Nhà gái đã bán đôi
vòng bạc để đặt trước
tiền công. Một thương lái
giàu tìm đến, trả giá
gấp ba nếu Tín giao
hết phần tơ tốt cho
ông ta trước. Người ấy
nói, cô gái nghèo có
chậm vài tháng cũng chẳng
dám trách. Túi bạc đặt
trên bàn sáng lạnh dưới
đèn. Tiếng bạc va nhau
nghe vui tai, nhưng trong
lòng ông lại nặng như
đá. Tín nhìn khung cửi
trống mà lòng dao động.
Mẹ bệnh cần thuốc, mái
nhà dột cần sửa. Nếu
nhận bạc, khó khăn trước
mắt nhẹ đi. Nhưng lời
hẹn với người nghèo sẽ
thành món nợ không nhìn
thấy. Đêm ấy, ông mở
hòm cũ, thấy tấm vải
cha để lại. Trên mép
vải có dòng chữ nhỏ:
người làm nghề có thể
thiếu lụa, nhưng đừng thiếu
chữ tín. Tín ngồi rất
lâu, nghe tiếng mưa rơi
trên mái rách. Ông hiểu
mái nhà có thể vá
bằng tranh, còn danh dự
rách thì khó vá bằng
lời xin lỗi. Sáng hôm
sau, ông trả lại túi
bạc cho thương lái. Ông
nói phần tơ tốt đã
có lời hẹn trước, nghèo
cũng không nên lấy lời
thật đem bán. Thương lái
cười nhạt, bảo ông dại
giữa thời khó. Tín không
cãi. Ông gom từng sợi
tơ còn lại, thức nhiều
đêm dệt chậm hơn, cẩn
thận hơn. Bàn tay nứt
vì nước lạnh, nhưng từng
đường vải vẫn ngay ngắn
như lời ông đã hứa.
Mỗi nhịp thoi qua lại
như nhắc ông giữ lòng
cho thẳng. Ngày giao vải,
cô gái nghèo cúi đầu
rơi nước mắt. Tấm vải
không lộng lẫy nhất chợ,
nhưng sạch, bền và đúng
hẹn. Mẹ cô nói, nhà
nghèo không sợ vải ít,
chỉ sợ gặp người đổi
lời. Chuyện ấy lan ra.
Người trong vùng tìm đến
Tín không chỉ vì vải
đẹp, mà vì biết trong
xưởng nhỏ ấy, lời nói
không bị cân bằng bạc.
Khung cửi nghèo bỗng thành
nơi người ta gửi niềm
tin. Mẹ Tín sau đó
cũng có thuốc. Một người
khách từng nghe chuyện đã
đem thảo dược đến, nói
người giữ lời cho kẻ
yếu đáng được đời giữ
lại. Tín nhận thuốc mà
mắt đỏ, hiểu phúc không
đi bằng đường tắt. Đời
người ai cũng có lúc
bị cái khó ép sát:
thiếu tiền, thiếu đường, thiếu
người chống đỡ. Chính lúc
ấy, một lời thật mới
có trọng lượng. Lời hay
khi yên giống hoa trên
bàn; lời thật khi khó
giống cột chống mái nhà.
Hoa tàn còn trồng lại
được, cột gãy thì cả
nhà nghiêng. Giữ chữ tín
không phải để được khen
ngay. Có khi chỉ là
để đêm xuống, ta không
thấy xấu hổ với chính
mình. Người có thể nghèo
một mùa, nhưng nếu mất
lời thật, sẽ nghèo trong
mắt người đời rất lâu.
Vậy nên, lúc khó nhất,
đừng vội bán lời thật
để mua chút yên trước
mắt. Một câu giữ đúng
hẹn có thể nuôi uy
tín cả đời. Giữ được
lời lúc gió ngược, phúc
mới theo ta qua