Cổ nhân dạy, biết giữ
một góc sạch trong lòng,
đời bụi không che mắt.
Người đi giữa chợ đời
khó tránh bụi áo, nhưng
nếu trong tâm còn một
nơi trong trẻo, mắt vẫn
nhận ra đường ngay. Ở
thị trấn ven núi có
người giữ kho tên Phúc.
Kho lúa của làng qua
tay ông mỗi mùa, cân
đong từng đấu. Ông nghèo,
áo vá nhiều chỗ, nhưng
sổ sách luôn thẳng như
vạch mực trên thước tre.
Mỗi tối, ông lau chiếc
cân cũ rồi cất vào
góc sạch nhất, như cất
một phần danh dự của
mình. Một năm mất mùa,
quan coi kho sai người
đến bảo Phúc bớt mỗi
nhà một đấu lúa, phần
dư đem bán riêng. Họ
nói ai cũng làm vậy,
bụi đời bám chút chẳng
chết ai, miễn nhà mình
có cơm. Lời ấy nghe
nhẹ như hạt trấu, nhưng
rơi vào lòng Phúc lại
nặng như đá. Phúc nhìn
chum gạo nhà mình gần
cạn, con nhỏ ho vì
đói, vợ vá áo dưới
đèn. Một đấu lúa với
người giàu không đáng kể,
nhưng với người nghèo có
thể là bữa cháo qua
ngày. Đêm ấy, Phúc ra
giếng rửa mặt. Nước trong
phản chiếu đôi mắt mệt
mỏi. Ông nhớ lời cha
dặn, tay có thể chai
vì việc nặng, nhưng lòng
đừng để bẩn vì phần
dễ lấy. Nếu hôm nay
tự cho phép một hạt
bụi vào lòng, ngày mai
bụi ấy sẽ thành lớp
bùn khó gột. Sáng hôm
sau, Phúc cân lúa đúng
như lệ cũ. Người sai
khiến cau mặt, dọa ông
mất việc. Phúc chỉ nói,
kho lúa là của dân,
ta giữ kho chứ không
giữ túi tham cho ai.
Nếu một chiếc cân đã
lệch vì sợ, cả làng
sẽ mất chỗ tin. Tin
ấy lan ra, có người
khen ông cứng, có người
chê ông dại. Riêng những
bà mẹ nhận đủ phần
lúa thì lặng lẽ cúi
đầu. Một bát cháo trong
nhà họ hôm ấy có
vị của sự công bằng,
ấm hơn mọi lời hứa
suông. Không lâu sau, quan
trên đổi người coi kho.
Sổ sách được xét lại,
kẻ gian bị phạt. Phúc
vẫn nghèo, nhưng khi đi
qua chợ, trẻ nhỏ chạy
theo gọi ông là người
cân không lệch, người lớn
gặp cũng tự nhiên cúi
chào. Vợ ông hỏi, giữ
sạch lòng có làm cơm
đầy hơn không. Phúc cười,
nói chưa chắc đầy ngay,
nhưng ít nhất con mình
lớn lên không phải cúi
mặt vì bát cơm của
cha. Từ đó, trong nhà
Phúc có một chiếc cân
treo cạnh bàn thờ. Không
phải để khoe, mà để
nhắc con cháu rằng lòng
người cũng cần cân lại
mỗi ngày, xem có nghiêng
vì tham hay sợ không.
Nhiều năm sau, con trai
Phúc làm nghề buôn muối.
Gặp lúc giá lên, anh
vẫn đong đủ cho người
nghèo. Người ta hỏi học
ở đâu, anh chỉ nói
từ chiếc cân cũ của
cha. Đời người không ai
tránh hết bụi: bụi lợi,
bụi danh, bụi lời mời
gọi. Nhưng bụi ngoài áo
phủi được, bụi trong lòng
nếu để lâu sẽ che
mờ cả mắt. Khi mắt
đã mờ, đường cong cũng
tưởng là thẳng. Giữ một
góc sạch không phải làm
người cao hơn ai. Đó
là giữ cho mình còn
biết hổ thẹn, còn biết
thương người yếu, còn biết
dừng tay trước phần không
thuộc về mình. Vậy nên,
giữa đời nhiều bụi, hãy
giữ một góc sạch trong
lòng. Có thể nghèo hơn
một chút, chậm hơn một
bước, nhưng mắt sẽ sáng,
chân sẽ vững, phúc cũng
tìm được cửa mà vào.